بعد از انتخابات ریاست جمهوری و اعتراض اصلاح‌طلبان نسبت به تقلب در انتخابات و مخالفت آیت‌الله خامنه‌ای با خواست معترضین‌، انتقادات رسمی و غیر رسمی بسیاری از سوی اصلاح‌طلبان در مورد آیت‌الله خامنه‌ای شنیده شد‌. از طرفی همین اصلاح‌طلبان همچنان بر پای‌بندی خود به نظام جمهوری اسلامی تأکید می‌کنند و دغدغه فعلی خود را حفظ جمهوریت نظام می‌دانند‌. اصلاح‌طلبان در حال حاضر خود را پیروز انتخابات و اکثریت ملت را حامی خود می‌دانند‌.

این مقاله به همین بهانه به این مسأله می‌پردازد که اگر زمانی اکثریت مردم خواهان تغییر آیت‌الله خامنه‌ای از سمت رهبری نظام جمهوری اسلامی بودند به چه طریق قانونی در چارچوب نظام جمهوری اسلامی می‌توانند این خواست را مطرح و اعمال کنند‌. مسلم این‌که تا زمانی که راه‌های قانونی آزمایش نشده است‌، دست زدن به هر تلاش دیگری برای اعمال نظر ملت منطقی و صحیح نیست‌.

نظارت بر عملکرد رهبر و عزل رهبر در اختیار مجلس خبرگان رهبری است که تمام نمایندگان آن با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شوند‌. اشکالی که بر این مجلس وارد می‌شود این است که تمام نمایندگان این مجلس افرادی هستند که قبلاً توسط شورای نگهبان منتخب رهبر تایید صلاحیت شده‌اند و رد صلاحیت شدگان شانسی برای ورود به این مجلس ندارند به همین دلیل عده‌ای معتقدند نظارت بر عملکرد و عزل رهبر یک دور باطل را طی می‌کند‌.

ما این اشکال را فعلاً کنار می‌گذاریم و همین چارچوب موجود را می‌پذیریم در این صورت سوال اینجاست که معتقدان به نظام جمهوری اسلامی با توجه به چارچوب موجود‌، چگونه می‌توانند درخواست خود را مبنی بر عزل رهبر مطرح کنند‌؟

مسئولان در تمام ارکان نظام جمهوی اسلامی طبق اصل ۵۶ و سایر اصول قانون اساسی باید به خواست مردم انتخاب و عزل شوند و حاکمیت بر سرنوشت ملت به ملت واگذار شده است‌. مقام رهبری در جمهوری اسلامی از این نظر استثنا نیست و قانون اساسی جمهوری اسلامی عزل او را پیش‌بینی کرده است و وظیفه عزل او بر عهده نمایندگان منتخب مردم قرار دارد‌.

بر این اساس مردم باید بتوانند بدون هیچ ترسی‌، خواهان ادامه مسئولیت شخص عهده‌دار فعلی این مقام باشند یا درخواست خود را مبنی بر عزل او ارائه کنند و هر دو این مسائل کاملاً در چارچوب نظام جمهوری اسلامی امکان‌پذیر است‌.

انتظار منطقی این است که اگر اکثریت مردم خواهان عزل رهبر فعلی نظام و جایگزینی فرد دیگری به جای او باشند‌، نمایندگانی که خود را منتخب ملت در مجلس خبرگان رهبری می‌دانند و مشروعیت حضور خود در این مجلس را به واسطه کسب اکثریت آرا ملت می‌دانند به خواست موکلین خود عمل کنند‌.

بر این اساس تک تک افراد ملت باید بدانند اگر خواهان تغییر رهبر فعلی نظام هستند هیچ دلیلی وجود ندارد که برای بیان این خواست دچار شک و تردید شوند‌. این امکان کاملاً در چارچوب نظام جمهوری اسلامی فراهم است و به همین دلیل است که مردم در مجلس خبرگان رهبری، نماینده دارند و از جیب خود هزینه این مجلس را می‌دهند و آن نمایندگان در آن مجلس قرار گرفته‌اند تا خواست موکلین خود را اجرا کنند‌.

پس اگر افراد و گروه‌ها خواست خود را با صدای بلند که به گوش همه نمایندگان مجلس خبرگان برسد‌، مطرح نکنند حق ندارند از اعمال نشدن حق حاکمیت بر سرنوشت خود در جمهوری اسلامی گلایه کنند و یا مدعی شوند که شخصی بر خلاف خواست ملت در جایگاه رهبری نظام قرار دارد‌، زیرا خواست ملت با دو عملکرد از سوی ملت مشخص می‌شود‌.

۱. ایرانیانی که علناً و با صدای بلند حمایت خود را از شخص رهبر فعلی اعلام می‌دارند و از عملکرد فعلی او ابراز رضایت می‌کنند و خواستار ادامه عهده‌داری این مقام توسط او هستند.

۲. ایرانیانی که علناً و با صدای بلند نارضایتی خود را از شخص رهبر فعلی نظام اعلام می‌کنند و ضمن بیان دلایل‌، درخواست عزل او و جایگزینی شخص دیگری به جای او را مطرح می‌کنند.

نمایندگان مجلس خبرگان تنها نماینده افرادی نیستند که به ایشان رأی داده‌اند بلکه نماینده تک تک ایرانیان هستند. موکلین حق دارند و باید بکوشند بدون هیچ ترسی خواست خود را به گوش نمایندگان برسانند و اگر اکثریت را هم نظر با خود می‌بینند در عمل آن را نشان دهند‌. مسلم این‌که این عمل کاملاً در چارچوب نظام جمهوری اسلامی و قانونی است و اگر غیر از این باشد نمی‌توان حاضرین در مجلس خبرگان را نمایندگان ملت نامید‌.

قانون اساسی به وضوح نشان می‌دهد مهمترین عامل در انتخاب رهبر خواست ملت است چنان که در اصل ۱۰۷ قانون اساسی که به مجلس خبرگان رهبری می‌پردازد‌، چنین آمده است‌: «پس از مرجع عالی‌قدر تقلید و رهبر کبیر انقلاب جهانی اسلام و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت آیت‏الله‏العظمی امام خمینی "قدس سره‏الشریف" که از طرف اکثریت قاطع مردم به مرجعیت و رهبری شناخته و پذیرفته شدند، تعیین رهبر به عهده خبرگان منتخب مردم است.»

این اصل نشان می‌دهد از آنجا که اکثریت مردم ایران آیت‌الله خمینی را به رهبری انتخاب کرده‌اند خود به خود ایشان به عنوان رهبر جمهوری اسلامی پذیرفته شده بود و نیازی به تصمیم‌گیری مجلس خبرگان در این زمینه نداشت.

پس وجود مجلس خبرگان در ذیل همین نکته قرار گرفته است و خواست ملت در انتخاب و ادامه فعالیت رهبر طبق همین اصل مهمترین نکته است و طبق همین اصل شخصی نباید بر خلاف خواست ملت در این جایگاه قرار بگیرد. در مورد سایر شرایط ذکر شده در اصل ۱۰۹ قانون اساسی‌، ملت حق دارند نظر خود را به نمایندگان مجلس خبرگان ارائه کند و خواست خود را بگوید‌.

مثلاً شرط عدالت در اصل ۱۰۹ قانون اساسی آمده است‌. پس اگر اکثریت ملت رهبر را فاقد عدالت بدانند می‌توانند این مسأله را با نمایندگان خود در خبرگان در میان گذاشته‌، دلایل خود را بیان کنند و خواهان عزل رهبر شوند.

آیت‌الله خمینی به بیش از این معتقد است و می‌گوید‌: «هر فردی از افراد ملت حق دارد مستقيماً در برابر سايرين، زمامدار مسلمين را استيضاح كند و او بايد جواب قانع كننده دهد و در غير اين صورت اگر برخلاف وظایف اسلامی خود عمل کرده باشد، خود به خود از مقام زمامداری معزول است.»

همچنین از دیدگاه آیت‌الله خمینی «چنانچه فقیه یک خطا کند و یا یک دروغ بگوید یا یک مورد دیکتاتوری مرتکب شود این اعمال او را از مقام ولایت ساقط می‌کند» (صحیفه نور، ۱۰، ۴۱۱- ۷۲ و ۱۱، ۴۶۵).

پس از دو نظر بالا بر‌می‌آید در صورتی که شخص رهبر مرتکب دیکتاتوری یا هر خطای دیگری شود لازم است افراد ملت او را استیضاح کنند و رهبر موظف است به استیضاح جواب قانع کننده دهد اما قانون‌گذار در نظام جمهوری اسلامی برای تشخیص این‌که در برابر استیضاح ملت‌، رهبر پاسخی قانع کننده داده است یا خیر‌، مجلس خبرگان رهبری را در نظر گرفته است‌.

پس راه صحیح در نظام فعلی این است که افراد علاوه بر این‌که استیضاح خود را مستقیم خطاب به رهبر مطرح می‌کنند در صورتی که پاسخی مناسب از رهبر دریافت نکردند یا درکل استیضاح ایشان بدون جواب ماند یا استیضاح کننده سرکوب شد‌، استیضاح را برای مجلس خبرگان رهبری بفرستند و از این مجلس درخواست کنند از مقام رهبری بخواهد به استیضاح پاسخ قانع کننده بدهد و در غیر این صورت او را عزل کنند‌.

مردم حق دارند نمایندگان خود را به مجلس خبرگان رهبری بفرستند‌. برای این کار انتخابات برگزار می‌شود‌. معنی انتخابات این است که مردم بتوانند از میان گزینه‌های متفاوت دارای تفکر و باورهای متفاوت، اشخاصی را انتخاب کنند‌.

مثلاً اگر عده‌ای رهبر فعلی را شایسته رهبری بدانند و گروه دیگری از مردم معتقد باشند رهبر فعلی نظام‌، شایستگی رهبری ندارند‌. مسلم هر کدام از این دو گروه نمایندگانی را انتخاب می‌کنند که تفکری مشابه با خود ایشان داشته باشند و در راستای خواست ایشان در مجلس خبرگان تصمیم بگیرند پس پذیرفته شدن اصل انتخابات در مورد مجلسی که وظیفه‌اش نظارت‌، انتخاب و عزل رهبر است به معنی پذیرش نظر مردم در مورد انتخاب و عزل رهبر است و این مسأله کاملاً در چارچوب نظام جمهوری اسلامی است که مردمی که حق انتخاب نمایندگان همفکر با خود را دارند این حق را داشته باشند‌، زمانی که رهبر فعلی را شایسته رهبری ندانستند‌، دلایل و در خواست عزل او را به مجلس خبرگان ارائه کنند.

ارائه این درخواست توسط ملت خطاب به مجلس خبرگان می‌تواند از طرق زیر انجام پذیرد‌:

۱. برگزاری تجمع در مقابل مجلس خبرگان و بیان درخواست عزل رهبر فعلی در این تجمع‌. «برگزاری چنین تجمعی طبق اصل ۱۲۷ قانون اساسی کاملاً آزاد است و نیاز به مجوز ندارد.»

۲. نوشتن طومار با محتوای درخواست عزل رهبر فعلی و جایگزینی شخص دیگر و جمع‌آوری امضا از افراد ملت در ذیل این طومار و سپس ارائه طومار به مجلس خبرگان رهبری.

۳. حضور گروه‌ها و شخصیت‌ها در مجلس خبرگان رهبری و ارائه درخواست عزل رهبر به نمایندگان خود در این مجلس و مذاکره با نمایندگان مجلس خبرگان در این مورد.

همان‌طور که مردم در راستای وظایف نمایندگی به نمایندگان مجلس شورای اسلامی نامه می‌نویسند و درخواست خود را ارائه می‌کنند و حق دارند در برابر پارلمان راهپیمایی کنند تا صدای خود را به گوش نمایندگان برسانند و همچنین به ملاقات نمایندگان می‌روند تا ایشان را از نظر موکلین خود مطلع کنند و از ایشان انتظار دارند در چارچوب وظایف نمایندگی که همانا وضع قوانین و نظارت بر کار دستگاه‌ها و دفاع از حقوق ملت است‌، به خواست موکلین خود گوش کنند‌، همین مردم نیز می‌توانند در راستای وظایف نمایندگان مجلس خبرگان‌، به طرق ممکن و قانونی خواست خود را به اطلاع نمایندگان مجلس خبرگان برسانند و تا زمانی که افراد به این کار دست نزده‌اند و نتیجه آن را ندیده‌اند حق ندارند راه تغییر دموکرات رهبر در نظام جمهوری اسلامی را مسدود بدانند‌.

هنگامی که هیچ صدایی از افرادی که خواهان اصلاح نظام جمهوری اسلامی در چارچوب همین نظام هستند خطاب به نمایندگان مجلس خبرگان برای تغییر رهبر شنیده نمی‌شود و هیج استیضاحی خطاب به رهبر در مجلس خبرگان وصول نشده است‌، باید پذیرفت که اصلاح‌طلبان هیچ‌گونه خواستی مبنی بر تغییر رهبر ندارند و اصلاحات مورد نظر ایشان بخش‌های دیگر نظام را شامل می‌شود و شخص رهبر فعلی را مناسب‌ترین فرد برای عهده‌داری وظایف رهبری در کشور می‌دانند و همچنان آیت‌الله خامنه‌ای در میان موافقان نظام شامل اصلاح‌طلبان و اصولگرایان هیچ مخالفی ندارد یا مخالفان آن‌قدر کم تعداد هستند که ترجیح می‌دهند صدایی از ایشان شنیده نشود‌.

بنابر گزارش خبرگزاری بی‌بی‌سی قرار است دوشنبه‌ی هفته‌ی آینده، باراک اوباما، رییس جمهور آمریکا به روسیه سفری داشته باشد و در گفت‌ و گو با همتای روسی خود، دیمتری مدوف درباره‌ی روابط سیاسی دو کشور و نیز منطقه گفت ‌و گوهایی را داشته باشند.

در همین رابطه با دکتر هوشنگ حسن‌یاری، مدیر کالج نظامی کانادا گفت و گو کرده‌ام.

بهبودی روابط دو جانبه، روابطه روسیه با پیمان آتلانتیک شمالی یا ناتو، مسأله‌ی هسته‌ای، مذاکراتی که بین دو طرف در حال انجام شدن هستند‌، مسأله‌ی افغانستان و این‌که به چه شکلی از سرزمین روسیه برای رساندن نیازهای ارتش آمریکا در افغانستان استفاده بشود، مسأله‌ی مواد مخدر، و این‌که روسیه، آمریکا، اروپا و کشورهای خاورمیانه از این مسأله رنج می‌برند. همچنین مسایل منطقه‌ای نظیر انتخابات در ایران، از مسایل مهم در این دیدار هستند.

از آنجایی که روسیه و چین از کشورهای معدودی هستند که علی‌رغم نتیجه‌ی انتخابات ایران و زیرپا نهادن حقوق انسان‌ها در ایران همچنان از دولت ایران حمایت می‌کنند، به عقیده‌ی آمریکایی‌ها، روابط بین ایران و روسیه هم قطعاً یکی از محورهای این گفت ‌و گوها است.

دکتر هوشنگ حسن‌یاری، کارشناس مسایل استراتژیک

آمریکا تا چه حد می‌تواند در سیاست‌های روسیه و کشورهای همجوار آن تأثیر داشته باشد؟

اگر آمریکای اوباما را با آمریکای جورج بوش مقایسه بکنیم، می‌بینیم که در دولت آقای بوش چنین اتهاماتی قابل درک بوده است. به خاطر این‌که دولت جورج بوش به چنین مسایلی همیشه اعتقاد داشته است. منتها حتا پیش از آن‌که اوباما به قدرت برسد اعلام کرده بود و از زمانی که به قدرت رسیده است بارها بر این امر تأکید کرد که آمریکا در مسایل داخلی کشورها دخالتی نمی‌کند و با کشورهای مختلف از جانب اعتماد متقابل و احترام متقابل استفاده می‌کند و بیشتر حالت همکار کشورها را دارد تا حالت کشوری که از بالا به پایین نگاه بکند و دستور بدهد.

اما در رسانه‌های روسیه، بیشتر از خطر مداخله‌ی آمریکا در سیاست‌های روسیه می‌گفتند. بعضی از کارشناسان روسیه نیز بیشتر از تلاش آمریکا در تخریب رابطه‌ی بین ایران و روسیه می‌گویند. به نظر شما این سفر اوباما تا چه حد به این سوالات جامعه‌ی روس جواب خواهد داد؟

نگرانی‌ دست راستی‌ها در روسیه نظیر نگرانی دست‌ راستی‌ها در بعضی کشورهای همسایه‌‌ی روسیه است که هرگونه روابط مناسبی را با آمریکا به ضرر خود می‌بینند. به خاطر این‌که در نهایت آنچه دست راستی‌ها در کشورهای مختلف از آن تغذیه می‌کنند، همین نامناسب بودن روابط و تنش یا نگهداری تنش بین آمریکا و کشورهای آن‌هاست.

به نظر نمی‌رسد که سیاست‌های آمریکا نسبت به روسیه تغییر کرده باشد و هنوز هم مردم راست‌گرای روسیه از آمریکا احساس خطر دارند. نظر شما در این باره چه هست؟

به اعتقاد من، اوباما نه سودی در این کار دارد که آمریکا را در مسایل داخلی روسیه دخالت بدهد، و نه روسیه به راحتی به چنین امری تن می‌دهد.

از موضوع‌های مختلفی گفتید که قرار است بین اوباما و مدوف، رییس جمهور روسیه مطرح شود، اما موضوع ایران در این سفر دو روزه‌ی اوباما به مسکو تا چه حد اولویت خواهد داشت‌؟

قطعاً در مورد ایران صحبت خواهد شد و این‌که به چه شکلی روسیه و آمریکا می‌توانند سیاست‌های خود را در مورد ایران هماهنگ بکنند. یکی از موارد خیلی مهم همان مسأله‌ی هسته‌ای است. به خاطر این‌که روس‌ها در سال‌های گذشته همواره در مورد تمام کردن و تحویل بوشهر تعلل ورزیدند، و تا به امروز چنین کاری را انجام نداده‌اند.

یکی از دلایلی را که جسته گریخته در مطبوعات ایران می‌شود دید، مخالفت آمریکا با چنین امری‌ است. به نظر من در نهایت اگر قرار باشد بین منافع خود در رابطه با آمریکا و در رابطه با ایران انتخابی صورت بدهد، به طور قطع آمریکا را بر ایران ترجیح خواهد داد.

به خاطر این‌که از نظر روس‌ها، آمریکا کشور مهم‌تری‌ است. ولی از آنجایی که شرایط ایران طوری است که روس‌ها از این شرایط سوء استفاده می‌کنند و منافع مالی بسیار زیاد و هنگفتی را به دست می‌آورند، در نتیجه هم با ایران بازی می‌کنند هم با آمریکا. ولی در نهایت اگر مجبور به انتخاب جدی بشوند، به طور قطع جانب آمریکا را خواهند گرفت.

اعترافات تلویزیونی چند نفری که در روزهای گذشته در تجمعات اعتراض‌آمیز دستگیر شدند و معرفی آن‌ها به عنوان اغتشاش‌گر در رسانه‌های داخل ایران مسأله‌ای بود که سر و صدای زیادی رو در داخل و خارج از ایران به پا کرد.

جواد کارگزاری در مقاله‌ای در سایت «الف» این اقدام‌ها را خودسرانه و غیرقانونی می‌داند و می‌نویسد: «این (اعترافات) در حالی بود که با توجه به زمان دستگیری این افراد و زمان پخش اقرارهای تلویزیونی به هیچ عنوان امکان رسیدگی قانونی به اتهام‌های افراد مزبور و صدور حکم قطعی درباره آن‌ها وجود نداشته است. »

و در ادامه می‌خوانیم: «هیچ‌کس نمی‌پذیرد که یک فرد تحت بازداشت با میل و خواست خویش اقدام به بیان سخنانی علیه خود نماید که بعدتر به عنوان دلیل اثبات اتهام وی مورد استناد قرار بگیرد چه برسد به این‌که اندک رضایتی برای پخش تصویر خود در تلویزیون داشته باشد! حال اگر چنین است، صدا و سیما باید پاسخ بدهد بر اساس چه مجوز قانونی اقدام به پخش اقرارهای تلویزیونی مزبور نموده است؟ ...» جواد کارگزاری این اقرار‌ها را بدون اعتبار قانونی می‌داند.

بسیاری از وبلاگ‌نویسان ایرانی هم نسبت به این موضوع در وبلاگ‌های خود واکنش نشان داده‌اند. از جمله فرشته قاضی که در وبلاگش «ایران بان» از هشدار سازمان عفو بین‌الملل در این خصوص می‌گوید.

«... سازمان عفو بین‌الملل با انتشار اطلاعیه‌ای هشدار داد که "رهبران بازداشتی اپوزیسیون ایران در خطر شکنجه قرار دارند و مقامات جمهوری اسلامی قصد دارند آنان را به اعتراف وادارند و این مقدمه محاکمه‌هایی ناعادلانه است که در آن‌ها متهمان را حکم اعدام تهدید می‌کند.»

فرشته قاضی ادامه می‌دهد: «هشدار سازمان عفو بین‌الملل در حالی صورت می‌گیرد که سایت جهان نیوز که از سایت‌های وابسته به جناح راست است، از پخش اعترافات تلویزیونی برخی چهره‌های شاخص جریان اصلاح‌طلبی داده خبر است.»

در سایت «جهان نیوز» آمده است: «هر چند نزدیکان افراد اصلاح‌طلب دستگیر شده با فرار به جلو سعی در وارونه نشان دادن اعترافات کسانی چون تاج‌زاده، قوچانی، ابطحی و هدایت آقایی دارند اما قرائن و شواهد موجود نشان از آن دارد که اغلب این افراد با برنامه‌ای دقیق و آموزش‌هایی اساسی برای براندازی نظام تعلیم دیده بودند.»

در ادامه این مطلب آمده است: «معاون سابق سید محمد خاتمی که با عرصه وبلاگ‌نویسی تا حدودی خود را در جریان فضای سیاسی کشور تعریف کرده بود در اعترافات اشک‌آلود خود نکات جالب توجهی را افشا کرده است. وی که از خلع لباس شدن خود استقبال هم کرده است رسماً به تحریک مردم و جوانان به انجام اغتشاش و آشوب‌های رسانه‌ای و ایجاد تشنج در فضای سیاسی کشور اعتراف کرده است. اما در دیگر سو، یکی از اعضای شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی که به دلیل دست داشتن در اغتشاشات دستگیر و تحویل قانون شده است در اعترافاتی بی‌سابقه پرده از فعالیت‌هایی برداشته است که با هزینه‌های کلان و برای براندازی نرم و حتی براندازی مستقیم و مردمی نظام طراحی شده بود...»

سایت جهان نیوز در ادامه از اعترافات محمد قوچانی می‌نویسد: «محمد قوچانی، سردبیر و روزنامه‌نگار نشریات زنجیره‌ای هم در اعترافاتش به حضور خود در دوره‌های آموزشی انقلاب‌های مخملی در یکی از کشورهای خلیج فارس به همراه مادر زن و همسر خود اعتراف کرده و حتی از اجرای آزمایشی این برنامه‌ها در سمنان خبر داده است...»

فرشته قاضی در وبلاگش «ایران بان» در خصوص این اعترافات در مطلب خود ادامه می دهد: «وجه مشترک تمام این اعترافات این است که فرد علیه خود، نزدیکان و سازمان متبوعه خود سخن می‌گوید و معمولاً به ارتباط با بیگانگان و ضد انقلاب و یا جاسوسی اعتراف می‌کند. همه این افراد هم گفته‌اند که در زندان فکر کرده و متنبه شده‌اند. اما بر اساس شواهد زمان این فکر کردن مرتب کوتاه‌تر شده و از اولین موارد تا آخرین مورد از چند ماه به چند روز رسیده است.»

در ادامه، نویسنده وبلاگ «ایران بان» این سوال را مطرح می‌کند: «اما این اعترافات چه سودی برای جمهوری اسلامی دارد و اصولاً مخاطب این گونه اعترافات چه کس یا کسانی هستند؟»

او ادامه می‌دهد: «این شیوه اعتراف‌گیری طی 30 سال گذشته بارها از سوی دستگاه‌های امنیتی و قضایی برای سرکوب و حذف مخالفان سیاسی مورد استفاده قرار گرفته است... و در تمام این موارد افراد پس از آزادی اعلام کرده‌اند که تحت شکنجه وادار به این اعترافات شده‌اند.»

طرح از نیک‌آهنگ کوثر

پروژه اعتراف‌گیری از دستگیر شدگان نا آرامی‌های اخیر و تداوم شکنجه برای گرفتن این اعترافات موجب نگرانی برخی گروه‌های سیاسی و نهاد مدنی نیز شده است. حزب مشارکت ایران اسلامی که از نامزدی میرحسین موسوی حمایت می‌کرد، در بیانیه خود آورده است که هرگونه اعترافی که در زندان، تحت فشار از بازداشت‌شدگان گرفته شود قانونی و قابل استناد نیست.

این حزب از مقام‌های جمهوری اسلامی و مراجع مذهبی خواسته که مانع ادامه این شیوه «نخ‌نما» شوند. امیرحسین مهدوی، عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین و ستاد انتخاباتی میرحسین موسوی روز شنبه گذشته در یک نشست خبری که در رسانه‌های محافظه‌کاران بازتاب گسترده‌ای داشته، مسائلی علیه آقای موسوی و جریان‌های اصلاح‌طلب حامی وی بیان کرده است.

این اعترافات سر و صدای زیادی را در وبلاگستان فارسی به پا کرده است. علی معظمی در خصوص اعترافات امیرحسین مهدوی در وبلاگش «اینجا و اکنون» مطلبی خطاب به او می‌نویسد:

«... وقتی فکر می‌کنم که "اعتراف" کرده‌ای، با خودم می‌گویم که جداً جا داشت که اعتراف کنی چون "گناهان"ات قابل بخشش نبود: گناهت این بود که در آن موقعیت خطیر، به چیزهایی غیر از منافع شخصی‌ات هم فکر کردی. و شاید فکر کردی که حاصل کارهای تو و امثال تو می‌تواند به ساختن روزهای دیگری کمک کند. گناهت این بود که به عنوان یک روزنامه‌نگار، بالاخره آن چهار صفحه‌ای اندیشه‌نو را تبدیل به یک رسانه موثر کردی. گناهت بزرگ بود امیر؛ باید اعتراف می‌کردی...»

علی معظمی در ادامه می‌نویسد: «من نمی‌خواهم بگویم که حرف‌هایت را ("حرف‌هایت" را؟) باور کردیم یا نه. به نظرم گفتن هر جمله‌ای در این باره، نوعی حشو زاید است. چه کسی قرار است چه چیزی را باور کرده باشد؟ چیزی که می‌خواهم بگویم این است که حتی یک لحظه هم نباید فکر کنی که تنهایی. همان‌طور که کشتگان این روزها تنها نیستند، همان‌طور که مجروحان تنها نیستند، همان‌طور که بقیه زندانی‌ها تنها نیستند، تو هم تنها نیستی...»

اما محمود فرجامی در وبلاگش «باران در دهان نیمه باز» نظری مخالف علی معظمی دارد. محمود فرجامی می نویسد:

«... در این‌که بسیاری از دستگیری‌ها و پرونده‌سازی‌ها در ایران خارج از روال قانونی و تحت فشار انجام می‌شود شکی نیست ولی از یک فعال سیاسی یا روزنامه‌نگار تأثیرگذار هم انتظار می‌رود بداند که در ایران زندگی می‌کند نه فرانسه! ... در این شرایطی که دخترکان محصل شجاعانه در برابر ضربات باطوم می‌ایستند و از جان مایه می‌گذارند؛ از آن‌هایی که در سیاست و اقتصاد هیکل گنده کرده‌اند توقع بیشتری‌ست و دستاویز نخ‌نمای "تحت فشار بودن" کهنه شده است.»

او ادامه می‌دهد: « از جوانی که در درگیری‌های خیابانی دستگیر می‌شود و تحت فشار جلوی دوربین تلویزیون به کارهای ناکرده اعتراف می‌کند گلایه چندانی نیست. او را باید برای همان باطوم‌هایی که خورده و چند روز مصیبتی که کشیده ستود. اعترافش هم به جایی برنمی‌خورد. اما کسی که با سابقه خبرنگاری، به عضویت شورای مرکزی یک حزب سیاسی تندرو درآمده و دم انتخابات سردبیر روزنامه‌ای اصلاح طلب هم شده؛ خیلی بی‌جا می‌کند که با چند روز بازداشت لب به دروغ‌های شاخدار علیه اصلاح‌طلبان باز می‌کند...»

محمود فرجامی «تحت فشار بودن» این بازداشت شدگان را توجیحی برای اقدام به اعتراف نمی‌داند و در پی‌نوشت مطلبش می‌نویسد: «... آیا فرقی بین عماد باقی یا زیدآبادی که با داشتن مشکلات جسمی و خانوادگی بسیار، بعد از چند سال زندان حاضر به گفتن یک کلام علیه اصلاح‌طلبان و دوستان خودشان نمی‌شوند با آدم‌هایی مثل مهدوی نیست؟»

او توجیه «تحت فشار» را ظلمی به آدم‌هایی مثل باقی می‌داند.

اما نیما نامداری، نویسنده وبلاگ «ساز مخالف» نظری متفاوت از محمود فرجامی دارد . او در مطلبی در وبلاگش می‌نویسد: «... حرف‌هایی را که در شرایط غیرعادی وادار به گفتن بوده، بلافاصله بعد از خواندن فراموش کردم انگار نه او چیزی گفته نه من چیزی خوانده‌ام. جدی گرفتن اعترافات تحت فشار و شکنجه، به معنای پذیرفتن آن انگیزه بی‌شرمانه‌ای است که اعتراف‌گیرنده دنبال می‌کند. اعتراف‌گیری بازی رذیلانه‌ای است که دیکتاتور برای بقای خود به آن نیاز دارد اگر نمی‌خواهیم با دیکتاتور هم‌بازی شویم به این اعترافات توجه نکنیم و روابط‌ انسانی‌مان را به میل او تغییر ندهیم.»

و اما در پایان سری می زنیم به نوشته‌های مجتبی سمیعی‌نژاد در «قمار عاشقانه». مجتبی سمیعی‌نژاد در واقع یک سناریوی طنز از اعتراف ساختگی از خودش نوشته است:

داخلی ...زندانی... روز یا شبش فرقی ندارد، تاریک است
ـ اسم؟

ـ مجتبی

ـ فامیلی؟

- سمیع‌نژاد

ـ شهرت؟

ـ مدیار

رگبار سوالات... دست‌هایی که به هوا می‌رود... مشتی که کوبیده می‌شود... اشکی که می‌ریزد... چوبی که می‌زند... شلاقی که رد می‌گذارد... دهانی که به دشنام باز می‌شود... صورتی که سرخ می‌شود... خانواده‌یی که تهدید می‌شود... تنی که درد می‌گیرد... حوله‌ی خیسی که دور سر پیچیده می‌شود... شوکی داده می‌شود... تجهیزاتی که رو می‌شود...

داخلی... هر جایی می‌تواند باشد... صدا و سیما... هیات تحریریه‌ی کیهان و یا خبرگزاری فارس... دفتر ریاست زندان اوین
{سکانس تکرای و کلیشه‌ای... از احسان طبری شروع کنید تا علی افشاری و مسعود بهنود و برسید به گرداننده‌گان سایت‌های اینترنتی}

صدا... دوربین... حرکت نکن فقط بگو...

***

- بنده اول از همه که می‌خواستم انتخابات را تحریم کنم،‌ این کار را با پشتوانه‌ی صهیونیسم بین‌الملل و امپریالیسم جهانی داشتم انجام می‌دادم، بعد یکهو و یک دفعه‌‌ای نمی‌دانم چه شد که دیدم به به روسیه چه کشور خوبی است و تصمیم گرفتم در انتخابات شرکت کنم.

•چه شد که به مهدی کروبی علاقه پیدا کردی و قاطی یک مشت هم‌جنس‌باز و کثیف که سیصد و خورده‌یی هزار نفر بیش‌تر نبودند پیدای‌ات شد؟

خب البته زبانم لال این کارها از شیخ بعید است، نفرمایید. ولی خب من آن موقع نفهمیدم دست‌هایی در کار است و یا قبلاً کار می‌کرده. به جان خودم بنده مثل شما از سابقه‌ی دوران طفولیت هیچ کدام از این‌ها که می‌گویید خبر نداشتم. اشتباه کردم دیگر...

•بعد از انتخابات چه شد؟

بعد از انتخابات ما دیدیم که ای بابا چه‌قدر کم هستیم و اندازه‌ی تماشاگران کل بازی‌های یک هفته‌ی لیگ برتر هم هوادار نداریم. تازه نشستیم با آقا غلامحسین خان اعضای ستاد را تک تک شمردیم دیدیم ای بابا به اندازه‌ی خودمان هم هوادار نداریم. تحقیق کردیم دیدیم آن طرف در ستاد موسوی آمریکایی‌ها پول بیش‌تر داده‌اند بچه‌ها رفته‌اند آن‌ور قبل از رای‌گیری. این شد که فهمیدیم ای دل غافل چه کلاهی از طرف این انگلیس تا به حال به ما رفته و این یانکی‌ها بیش‌تر می‌دادند، خوب هم می‌دادند. بچه‌ها تعریف کردند.

•چرا اغتشاش کردید؟

ما بعد از این‌که چه کلاه گشادی بر ما رفته بی خیال ماجرا شدیم. داشتیم در خیابان راه می‌رفتیم که اوباما زنگ زد حال و احوالی بکند. گفت چه خبر؟ داشتیم درباره‌ی تبر و دسته‌اش صحبت می‌کردیم که یک دفعه فریاد زد بزن تو شیشه ماشینی که جلوته. من نفهمیدم از کجا فهمید که جلوی من ماشین است اما فکر کردم کار بامزه‌یی است زدم توی شیشه ماشین. همین که زدم دیدم یک سری دیگر هم دارند می‌زنند. خلاصه نبودید بزن بزنی راه انداختیم

•ندا را چه کسی کشت؟

روایت‌های مختلفی در این زمینه وجود دارد. مثلاً این‌که شب بود، کوچه بود، بن‌بست بود، تاریک بود، خلوت بود، ندا مرد. یا این‌که روز بود، خیابون بود، مردم بودند، خبرنگار بی‌بی‌سی بود، یک فیلم‌بردار بود، عروسی نبود، ندا مرد. یا این‌که مریم رجوی نبود، به شهرام همایون ربط نداشت، ولی یک منافق بود و یک فیلم‌بردار، ندا مرد. یک روایت دیگر هست که می‌گوید؛ روز بود، ندا بود، یک نفر آن روبه‌رو بود و باز ندا مرد. اما هیچ‌کدام این‌ها نبود.

من خودم آن‌جا بودم حی و حاضر، البته سردار ذوالقدر نبود کار داشت جایی دیگر وقت نداشت بیاید. فیلم‌بردار آن صحنه خود من بودم و فیلم‌اش را خود گذاشتم در یوتیوپ و بعد توییت کردم. یکی از افراد صهیونیست بین‌الملل فکر کنم اسمش محمد علی ابطحی باشد هی با موبایل صحبت می‌کرد و می‌گفت سعید جون کیو بزنم و نمی‌دانم او چه گفت که این شاکی شد و زد. ندای بیچاره را از پشت زد و فرار کرد...

•مگر شبکه‌ی گرداب برای این‌کارها هشدار نداده بود.

چرا داده بود، ولی خوب به هیچ جای‌مان حساب نکرده بودیم، حالا که این وضع پیش آمده می‌بینیم که باید حساب می‌کردیم.

روزانه هزاران انسان قربانی خشونت‌های بدنی و زبانی می‌گردند. به علت تنوع گسترده در اشکال¹ خشونت و دلایل بروز آن، پژوهشگران از نامیدن یک علت قطعی یا اصلی پرهیز می‌کنند. این امر ایجاب می‌کند که به این پدیده از زوایای گوناگون نگاه کنیم.

رویکردهای متفاوت

پروفسور کون راس، استاد اخلاق و فلسفة حقوق دانشگاه خنت بلژیک در مصاحبه‌ای می‌گوید: «فرضیه‌های بیولوژیک خشونت را پدیده‌ای هورمونی می‌دانند. فرضیه‌ای که از آن انسان می‌تواند بفهمد چرا بیشتر خشونت‌های جنسی و خانگی توسط مردان انجام می‌شود و همچنین چرا مردان عموماً خشن‌تر از زنان هستند. بعضی از کشفیات بیوشیمی نیز این نظریه را تقویت می‌کنند. وجود (فراوان) بعضی از پیوندها، مانند تستوسترون (هورمون مردانه که در دوپینگ‌های ورزشی برای افزایش قدرت بدنی استفاده می‌شود) میل به خشونت را تقویت می‌کنند در حالی که پاره‌ای از پیوندها آن را کاهش می‌دهند.»

او ادامه می‌دهد: «فرضیه‌های تربیتی خشونت را رفتاری آموختنی می‌دانند. کودکانی که در محیط اصلی زندگی خود (خانواده و فامیل) می‌بینند که چگونه خشونت در حل یک دعوا نقش مهمی بازی می‌کند، بیشتر از سایر کودکان خشونت می‌کنند. همچنین کودکانی که خود را مورد بی‌توجهی احساس می‌کنند یا پدر و مادر بسیار مستبد یا بسیار ضعیف دارند، سریع‌تر برافروخته می‌شوند و تمایل بیشتری به اذیت کردن کودکان دیگر دارند. فرضیه‌های اجتماعی توضیح می‌دهند که خشونت چگونه می‌تواند یک عادت و جزئی از شخصیت فرد شود که ترک آن بدون استفاده از داروهای بیماری‌های روانی بسیار مشکل است.»

پروفسور کون راس می‌گوید: «فرضیه‌های اجتماعی معتقدند که خشونت از متن حوادث و موقعیتی (موقعیت شخصی) که فرد یا گروه در آن قرار گرفته است، ناشی می‌شود. تقریباً هرکسی در موقعیت به‌خصوصی ممکن است دست به خشونت بزند. به نظر می‌رسد که برافروختگی‌های ناشی از کمبودهای مالی و نداشتن هرگونه امید به آینده (نداشتن چشم‌انداز مالی و اجتماعی) به میزان زیادی از عوامل خشونت‌ورزی است. همچنین گروه‌هایی که با آن‌ها خودکامه رفتار می‌شود، برای آن‌ها هیچگونه حق اظهارنظری قائل نمی‌شوند، مقررات محیط آن‌ها دائماً تغییر می‌کنند و هدف تصمیمات مسئولین درباره آن‌ها ناروشن و خودسرانه است، آمادگی بیشتری برای خشونت کردن دارند.»

او در ادامه می‌گوید: «سرآخر رویکردهای دیگری نیز هستند که خشونت را امری فرهنگی می‌دانند. این نظریه‌ها میان خشونت و هنجار‌ها، ارزش‌ها، ایده آل‌ها و سرمشق‌های یک جامعه که رفتار خشونت‌آمیز را تشویق می‌کنند، ارتباط قائل‌اند. به عبارت دیگر اعمال خشونت در همه فرهنگ‌ها قبح یکسانی ندارد. جامعه‌ای که در آن بی‌اعتمادی و بی‌اطمینانی موج می‌زند و افراد آن اعتماد به نفس خود را از دست داده اند نسبت به جامعه‌ای که در آن اعتماد، خوشبینی و اعتماد به نفس هست، آمادگی بیشتری برای اعمال خشونت دارد. به‌عنوان مثال اشاره می‌کنند به مطبوعات (و مسئولینی) که خشونت را مناسب‌ترین وسیله در حل اختلافات می‌دانند و آن را تقدیس می‌کنند.»

دعواها و قتل‌های ناموسی نیز از مثال‌های بارز خشونت فرهنگی هستند که متأسفانه در مقاله پروفسور راس از آن نام برده نشده است. این رویکردها، هرکدام فقط جنبه‌هایی از خشونت را توضیح می‌دهند اما هیچ‌کدام به تنهایی یک چارچوب فراگیر برای درک کامل و همه جانبه از خشونت را به دست نمی‌دهند. از آن گذشته هنوز این کارکرد را ندارند تا فرد را از امکانات خودش برای مقابله با خشونت آگاه کند.

آیا خشونت نوعی گفتمان² است؟

تعریف کلاسیک گفتمان (کنش ارتباطی یا کامیونیکیشن ) مبادله «پیام» ( اطلاعات) میان «فرستنده» و «گیرنده» است که به واسطه‌ی سه محور افکار (هوش، وجدان، انگیزه و تجربه)، احساسات (حس و برداشت) و رفتار (عملکرد، ارتباط کلامی و غیرکلامی) تکوین می‌یابد. احساسات تعیین کننده‌ی رفتار فرد هستند. به‌طور مثال حس ترس (واقعی یا توهم‌زا) از ناامنی می‌تواند انسان را به خشونت وادارد.

خانم گیزلا رده کر، استاد علوم ارتباطات دانشگاه گرونینگن هلند، گفتمان را «ساختن معناهای مشترک می‌داند». وقتی سگی پارس می‌کند منظورش این است که اینجا محوطه من است، وارد نشوید. کسانی که این را می‌پذیرند و محوطه را دور می‌زنند، با هم بر سر یک چیز توافق دارند و آن حریم محوطه سگ است.

این توافق، معنای مشترکی است که تقریباً در همه فرهنگ‌ها و زبان‌ها یکسان درک می‌شود. هرگاه به دلیلی یکی از طرفین این معنای مشترک را نادیده انگارد، با آن موافق نباشد یا آن را نقض کند می‌تواند باعث خشونت گردد. می‌توان نتیجه گرفت که خشونت یک گفتمان ناخوش‌آیند است.

یکی از نمونه‌های آن در خانواده، مردی است که از اداره برگشته و پاهایش را روی هم انداخته و روزنامه می‌خواند و با این رفتار می‌گوید که کارش را انجام داده و حالا انتظار دارد از او پذیرایی شود. زن که خانه‌دار است، در آشپزخانه ظرف‌ها را با سر‌ و ‌صدا به هم می‌زند تا پاسخ دهد که از صبح تا به حال در خانه به اندازه کافی کار کرده و حالا موقع آن است که هر دو با هم میز شام را بچینند.

این گفتمان اگر راه حلی میانه نیابد به خشونت می‌انجامد. پروفسور فرانس ویلم وینکل می‌گوید: «زنان در بیشتر موارد قربانی خشونت هستند اما در ایجاد خشونت هر دو طرف سهیم‌اند.» سهم زنان در ایجاد خشونت، با همه ناچیز بودن آن از این رو مورد تأکید پروفسور وینکل قرار می‌گیرد که او در پیشگیری از خشونت برای قربانی نیز نقش مهمی را قائل است. او اعتقاد دارد «که در برآورد احتمال رخ دادن (دوباره) خشونت در یک خانواده باید همه عوامل مخاطره آفرین از جمله نقش قربانی را بررسی کرد.»

پاره‌ای از پژوهشگران معتقدند که میان حیوانات نیز گفتمان³ وجود دارد. پروفسور لورنز در پژوهش خود خشونت حیوانی و انسانی را با هم مقایسه کرده است. تفاوت‌های قابل توجهی میان خشونت حیوانات و خشونت انسان‌ها موجود است: «خشونت با قصد و انگیزه در میان حیوانات اصلاً مطرح نیست و آن‌ها به‌طور مثال مفاهیم انتقام یا تلافی را نمی‌شناسند و خشونت خود را بهتر می‌توانند کنترل کنند. یک نزاع حیوانی همیشه پایانی دارد و حیوانات به‌جز در موارد اتفاقی هم‌نوع خود را نمی‌کشند ولی انسان‌ها این کار را می‌کنند.»

انواع خشونت

خشونت احساسی

پاره ای از خشونت‌ها احساسی هستند و حالت پیش‌بینی نشده و انفجاری دارند و معمولاً سریع متوقف می‌شوند. اما درصد کوچکی از آدم‌های عصبانی در مرحله‌ای صدای خود را کلفت می‌کنند و به خود، خدا یا طرف مقابل ناسزا می‌گویند. هیجان، تحریک پذیری، ناآرامی افزاینده و حرکات عصبی همراه با لرزش از نشانه‌های این مرحله است. این مرحله تحریک Agitation نام دارد.

شخص عصبانی در مرحله‌ی بعد که خشم نام دارد کمی کنترل خود را از دست می‌دهد و محکم روی میز می‌کوبد یا وسایل با ارزش خانه، کاسه و بشقاب و مانند این‌ها را پرت می‌کند و می‌شکند و ممکن است لحظات کوتاهی هم دچار خشم کور شود و کسی را سیلی بزند. همه این مراحل معمولاً کوتاه هستند و شخص هنوز بخش زیادی از کنترل خود را دارد.

اما در مرحله خشم دیوانه‌وار، شخص کنترل خود را کاملاً از دست می‌دهد و هیچ راه طبیعی برای بیرون‌ کردن عصبانیت خود نمی‌بیند. خشم دیوانه‌وار تجربه‌ای جسمی است که نیاز به خالی کردن بار فیزیکی از طریق سیلی‌زدن، لگد‌زدن و له‌کردن دارد. شخص دیگر قادر به تشخیص ارزش آدم‌ها و اشیاء نیست. خشم دیوانه‌وار حس ویرانگری است که فقط در پی ارضاء خود است و مرحله اوج خشونت احساسی است.

خشونت ابزاری و مفهوم قدرت

پاره‌ای دیگر از خشونت‌ها ابزاری هستند. خشونت ابزاری زیر فشار گذاشتن آگاهانه و هدفمند فرد است برای به دست آوردن چیزی یا برآوردن منظوری و مترادف است با به‌کارگیری یا سوء استفاده از قدرت. هرگاه فرد یا حکومت از توانایی‌های فردی، اداری و نظامی خود استفاده کند تا دیگران را در جهت منافع خود تغییر دهد یا زیر نفوذ خویش بگیرد یا آن‌ها را مورد شستشوی مغزی قرار دهد، مرتکب پرآسیب‌ترین نوع خشونت شده است.

اعمال فشار برای انجام کاری بر خلاف میل و عقیده، زندانی کردن و کشتن مخالفان از نمونه‌های عمده خشونت ابزاری است. زخم زبان زدن به یک همکلاسی، شانتاژ دیگران و زیرفشار گذاشتن و تهدید کردن مغازه‌داران و کاسبان برای گرفتن پول نیز از نمونه‌های دیگر خشونت ابزاری به‌شمار می‌آیند.

به‌کارگیری خشونت ابزاری زمانی امکان‌پذیر است که میان افراد عدم توازن قدرت وجود داشته باشد. قانون، نیروهای مسلح، پول، دانش، تجربه، نیروی‌بدنی، زیبایی، وقت، تفاوت سنی و کاریسما از منابع مهم قدرت هستند. به چنگ گرفتن بازوی شهروند توسط پاسبان، لمس تن خانم منشی توسط مدیر و پشت شانه کارمند زیردست زدن از نمونه‌های (معمولاً ناپیدا)ی اعمال قدرت محسوب می‌شوند.

علل خشونت چیست؟

سرچشمه خشونت ترس است. ترس ناشی از احساس ناامنی، ترس از دست دادن قدرت، هویت یا محبت. همچنین استیصال (در حل یک موضوع)، احساس ناامیدی کردن یا مورد بی‌اعتنایی قرار گرفتن می‌توانند موجب ترس و به تبع آن خشونت شوند. اما «ترس» به تنهایی عامل اصلی اعمال خشونت نیست.

باید (صورت افراطی) یک عامل دیگر در میان باشد تا موجب اعمال خشونت گردد. این عامل «ابراز وجود Assertiviness‌« نام دارد که داشتن حدی از آن برای انجام وظایف پایه‌ای انسان (و حکومت) لازم است و در شمار کیفیت‌های سالم و مفید او به حساب می‌آید. افرادی که از این کیفیت برخوردارند شهامت انتقاد کردن دارند، خواسته خود را روشن بیان می‌کنند، از نشان دادن احساسات خود شرم ندارند، قادرند از نظرات خود دفاع کنند، می‌توانند از دیگران تمجید کنند و ظرفیت تمجید شنیدن را دارند و خلاصه می‌توانند از پس زندگی خود برآیند. اما این کیفیت، مانند تمام کیفیت‌های مفید و سالم دیگر، صورت‌های تفریطی و افراطی نیز دارد که زیان‌بار است.

‌صورت تفریطی

کمبود توانایی در ابراز وجود کردن باعث می‌شود انسان خجالتی و عاری از اعتماد به نفس برآمد کند. چنین فردی قادر به دفاع از خود نیست و در برابر هیچ چیز مقاومت نمی‌کند و از دیگران فرمان می‌برد. از خود هیچ ابتکاری ندارد و دقیقاً همان کاری را انجام می‌دهد که به او دیکته شده است. قادر به تصمیم‌گیری نیست و تمایل دارد اختیار خود را به دست دیگران بدهد. چنین فردی ناروشنی بسیار در اعمال و گفتار خود دارد و سرانجام ممکن است در‌باره خودش منفی قضاوت کند یا از جامعه کناره‌گیری کند که این خود نیز حالتی از خشونت به‌حساب می‌آید.

صورت افراطی

هرگاه تمایل به ابراز وجود کردن از حد لازم فراتر رود، فرد (یا حکومت) فقط بر حقوق خود تـأکید می‌کند و به حقوق و مسئولیت‌های دیگران احترام نمی‌گذارد. چنین فردی (یا حکومتی) فقط بر نظر خود تأکید دارد و هیچ نظر مخالفی را بر‌نمی‌تابد. مرزهایش بسیار محدود هستند و آرام آرام محدودتر نیز می‌شوند.

نتیجه‌گیری

همراه شدن ترس با تمایل افراطی به ابراز وجود کردن، علت اصلی اعمال خشونت است اما عوامل درونی و بیرونی نیز هستند که بر رفتار و احساسات ما تأثیر می‌گذارند و ممکن است موجب تقویت تمایل فرد به اعمال خشونت گردند. به‌عنوان مثال عصبانیت و برافروختگی، کسی که نسبت به چیزی حساس است سریع‌تر عصبانی می‌شود و هرگاه برخوردهای دیگران با او از آستانه این حساسیت‌ها فراتر روند، باعث خشونت می‌گردند.

بعضی از بیماری‌های روانی و شخصیتی، الکل و مواد مخدر و شیر کردن یا به عبارت دیگر هندوانه زیر بغل کسی گذاشتن و تشویق او به رفتاری ظاهراً شجاعانه، نیز در بروز اعمال خشونت مؤثرند. یا همچنان که گفته شد عدم توافق بر سر معناهای مشترک مانند آزادی و حقوق فردی نیز می‌توانند به خشونت انجامند.

چه باید کرد؟

پروفسور کون راس در ادامه مطلب خود می‌نویسد: «ارزش حفظ حرمت انسان در روند شهرنشینی جوامع غربی از اهمیت بیشتری برخوردار شد و از آنجا که خشونت همیشه به حرمت روانی و جسمانی انسان آسیب می‌رساند، صورت‌های بیشتری از خشونت جرم محسوب شدند. از جمله تنبیه بدنی در خانه و مدرسه (محیط‌های آموزشی)، سوء استفاده از وابستگی و نیاز آدم‌های ظعیف‌تر (مثلاً وابستگی کودک به شخص بالغ یا بیمار به پزشک یا مددجو به مددکار) و تجاوز به حریم شخصی.»

او ادامه می‌دهد: «در جامعه دمکراتیک، خشونت دیگر ابزار مشروعی برای حل اختلاف یا بیان احساسات نیست و انضباط درونی به ترمز شورش‌های احساسی تبدیل شده است. همچنین مقررات، کنترل‌های اجتماعی و خوداجباری اخلاقی باعث کمتر شدن خشونت شده‌اند. اگر از کودکان رفتار خشونت‌آمیز سرزند به آن‌ها تذکر داده می‌شود و افراد می‌آموزند که در خیابان و اتوبوس و هنگام فعالیت‌های دست جمعی از تماس بدنی پرهیز و از یک فاصله معین با هم صحبت و معاشرت کنند.»

پروفسور راس در ادامه می‌گوید: «پس از جنگ دوم جهانی مقررات در مدارس بسیار آسان شدند. برای نوع لباس، آرایش مو و اظهار عقیده دیگر به دانش‌آموزان سخت‌گیری نمی‌شود. اقتدار معلم کمتر شده و اطاعت دانش‌آموز جای خود را به گفت‌ و گوی متقابل داده است. از زاویه دموکراسی این تحول پیشرفت بزرگی به حساب می‌آید و از بروز خشونت پیشگیری می‌کند. همچنین در جامعه‌ای که روز به روز پیچیده‌تر می‌گردد و سرعت، تمرکز و سطح کارآیی بالا به اجزاء جدایی‌ناپذیر همه عرصه‌های فعالیت انسان تبدیل می‌شوند، از شهروندان و حاکمان توقع انضباط درونی بالایی وجود دارد زیرا اشتباهات آن‌ها می‌توانند در شرایط معینی مرگ‌آور باشند.»

او ادامه می‌دهد: «زندگی انسان چنان ماشینی شده است که ایجاد ترس و برافروختگی می‌کند و سبب می‌شود که ما در بعضی مواقع کنترل رفتار خود را از دست دهیم. در گردهم‌آیی‌های بزرگ، مانند کنسرت‌ها و مسابقات فوتبال، که افراد برای ورود و خروج باید منتظر نوبت بمانند، دچار شتابی درونی می‌شوند و آن استدلال منطقی حفظ فاصله و رعایت حرمت را فراموش می‌کنند. رانندگی نیز یکی از عرصه‌هایی است که رفتار فرد را متفاوت با شخصیتش می‌کند. موقع گیر کردن در راهبندان ما رانندگان دیگر را نه شرکت کنندگان برابر حقوق در جاده بلکه مزاحمین سرراه خود می‌بینیم. مقررات، به نظرمان تحمیلی و اجباری می‌رسند و با آن نظمی که بخشی از شخصیت ما را تشکیل می‌دهد دیگر احساس همذات پنداری نمی‌کنیم و این سبب رفتار مغایر با نظم و انضباط می‌شود که باید از آن دوری کنیم.»

راه حل‌ها

تقابل و فرار راه‌های ابتدایی و از نوع اول مقابله با خشونت هستند که تنوع و ظرافت ندارند. ما می‌توانیم نهایتاً سخت‌تر بجنگیم یا تند‌تر فرار کنیم اما سرانجام تغییری در محتوای راه‌حل‌هایمان ایجاد نمی‌کنیم. راه‌حل‌های فراوان دیگری هستند که در پیشگیری از خشونت کمک می‌کنند. بعضی از این راه حل‌ها وابسته به ساختار حکومت و فرآیندهای کلی اجتماعی و سیاسی و تاریخی یک جامعه هستند (مثلاً چرخشی کردن قدرت سیاسی، پرهیز از تمامیت‌گرایی و تقسیم عادلانه منابع ثروت) و به‌کار بستن آن‌ها به‌طور مستقیم در اختیار فرد نیست، به همین دلیل از شمردن آن‌ها خودداری می‌کنم. اما خیلی از راه حل‌ها در اختیار فرد هستند و در صورت رعایت آن‌ها در پیشگیری و مهار خشونت تأثیر بسیار دارند. در اینجا به ذکر چند نمونه می‌پردازم.

ـ هنگام رخ دادن یک اختلاف مانند مشاجره خانوادگی، نزاع خیابانی یا درگیری در محیط کار از این اصل اخلاقی پیروی کن: رعایت احترام متفابل برابر است با امنیت بیشتر و خسارت کمتر برای همه طرف‌های درگیر.

ـ پس از هر مشاجره، از ایفای نقش قربانی خودداری کن و به جای شماتت دیگران، اول رفتار خودت را بررسی کن و همیشه مسئولیت بخشی از اشتباه را بر عهده خود بگیر زیرا در هیچ مشاجره‌ای مسئولیت همه کاستی‌ها به عهده یک نفر نیست.

ـ در موارد اختلاف با دیگران (همسر، کودک، همسایه و همکارت) به دنبال پیروزی کامل برای خود نباش، سازش و تفاهم دو طرفه و نهایتاً رضایت دادن به پیروزی پنجاه پنجاه از رخ دادن بسیاری از خشونت‌ها پیشگیری می‌کند.

ـ رعایت عدل و انصاف و اعتماد و شفافیت حتی اگر به زیانمان باشد.

ـ دادن مسئولیت به دیگران (اعضاء خانواده، همکاران و مانند این‌ها) و باورکردن توانایی‌هایشان و مشارکت دادن آن‌ها در تصمیم‌گیری‌ها.

ـ شنیدن صبورانه سخنان طرف مقابل و توجه به موضوع اصلی و پرهیز از پرداختن به حواشی هنگام مشاجره و اختلاف.

ـ روشن کردن مرز خود و رعایت مرز دیگران.

ـ تحمل افراد دگراندیش و دگررفتار، افرادی که به زعم ما از افکار یا رفتاری متفاوت با هنجارهای جاری و مورد پسند اکثریت جامعه برخوردارند، مانند هم‌جنسگرایان، استفاده کنندگان از خالکوبی و زیورآلات.

ـ پرهیز از پیشداوری، عمومیت بخشیدن و نسبت دادن یک خصلت یا عادت (منفی) به یک گروه یا ملت. باید در نظر داشت که همه چاق‌ها تنبل نیستند، همه خارجی‌ها خلافکار نیستند، همه مسلمان‌ها و مارکسیست‌ها متعصب نیستند، همه سازشکارها خیانتکار نیستند و همه مسئولین در فکر پرکردن جیب خود نیستند.

از این‌که همیشه خود را قربانی جلوه دهی پرهیز کن و اگر همکاران ایرانی یا اروپایی‌ات، همیشه وقت و حوصله برای شنیدن درددل‌ها و مصیبت‌های تو ندارند بر آن‌ها خرده نگیر.

ـ همیشه و در تمام موارد به جای گاز‌ دادن (جنگیدن، کشتن، زندان کردن، شکنجه دادن، تو‌سری‌زدن و مانند ‌این‌ها) دنده عوض کن (تغییر در وضعیت).

ـ مطمئنم که خواننده گرامی می‌تواند این لیست را طولانی‌تر کند.

پانوشت:

۳. اساساً میان همه موجودات زنده، از جمله حیوانات و گیاهان، و حتی میان موجودات زنده و اشیاء و پدیده‌ها نیز شکلی از گفتمان وجود دارد. رویش گیاه به سمت نور، کوبیدن مشت روی دیوار و تقابل دو حیوان بر سر یک طعمه نمونه‌های از این قبیل هستند.

کشورهای اتحادیه اروپا، امروز جمعه، اعضای نمایندگی‌های ایران در کشورهای عضو این اتحادیه را احضار کردند.
به گفته یک دیپلمات اروپایی نزدیک به هیئت رئیسه اروپا، این اقدام در اعتراض به بازداشت کارکنان ایرانی سفارت بریتانیا در تهران، صورت می‌گیرد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، این دیپلمات گفت:
«ما داریم سفرای ایران در سراسر اتحادیه اروپا را احضار می‌کنیم و اوضاع مربوط به کارکنان محلی سفارت بریتانیا را طی هفته بعد زیر نظر خواهیم داشت.»

وی در ادامه گفت:

«هیچ گزینه‌ای منتفی نیست.»

وی در مورد احضارها از سوی دولت‌های اروپا افزود:
«آن‌ها دیپلمات‌ها و کاردارهای ایرانی را احضار کرده‌اند. این امر طی امروز جریان دارد، برخی از این احظارها انجام شده‌است.»

در پی دستگیری ۹ تن از کارکنان ایرانی سفارت بریتانیا در تهران و ادامه بازداشت یک یا دو تن از آن‌ها در ایران، اتحادیه اروپا نشست دوروزه ویژه‌ای برای بررسی واکنش خود به ایران در شهر استکهلم، پایتخت سوئد برگزار کرده‌است.

هیئت رئیسه سوئدی اتحادیه اروپا شب گذشته به ایران هشدار داد که در این رابطه «آماده اقدام است» و بامداد امروز (جمعه) نیز این اتحادیه اعلام کرد که «قصد دارد شماری از مقامات جمهوری اسلامی را به اروپا ممنوع‌الورود کند ولی اتخاذ این تصمیم به شرایط موجود طی روزهای آینده بستگی خواهد داشت.»

از سوی دیگر آیت‌الله جنتی، دبیر شورای نگهبان، امروز در خطبه نماز جمعه تهران از محاکمه شدن کارکنان بازداشت‌شده سفارت بریتانیا خبر داد.

بریتانیا از ۲۶ کشور دیگر اتحادیه اروپا خواسته تا سفیران خود را از ایران خارج کنند. یکی از دیپلمات‌های اروپایی امروز در این خصوص گفت که «خارج کردن سفرا از ایران به عنوان یکی از گزینه‌ها وجود دارد ولی ما باید رویکردی به تناسب داشته باشیم.»

وی افزود:
«از هنگامی که فکر خارج کردن تمامی سفرای اتحادیه اروپا روز یک‌شنبه مطرح شد، هفت تن از ۹ بازداشت‌شده سفارت آزاد شده‌اند. این رویکردی با تناسب است. ما باید به کسانی در ایران که می‌خواهند به ما در زمینه رسیدن به اهدافمان کمک کنند مقداری انعطاف نشان بدهیم.»

مقامات ایران، بریتانیا را به دخالت در امور داخلی ایران متهم می‌کنند. بریتانیا این اتهام را رد می کند.

پارلمان هلند امروز جمعه،‌ خواستار ممنوع شدن تحویل فناوری فیلترینگ اینترنت توسط اتحادیه اروپا به ایران شد.

لایحه‌ای که در این خصوص از سوی احزاب کارگر و سبز چپ در پارلمان ارائه شد، پنج‌شنبه‌شب به اتفاق آراء تصویب شد.

با تصویب این لایحه، قرار است تا دولت هلند اتحادیه اروپا را ترغیب کند تا از تحویل هرگونه فناوری فیلترینگ به ایران جلوگیری نماید.

لایحه دیگری نیز شب گذشته در پارلمان هلند ارائه شد مربوط به این که شرکت‌های زیمنس و نوکیا درآمدی را که از فروش فناوری سانسور به ایران به‌دست آورده‌اند به سازمان‌هایی که به دنبال استفاده امن و آزاد از رسانه نوین در ایران هستند ببخشند.

این لایحه رأی مثبت دو حزب بزرگ چپ هلند را به خود اختصاص داد ولی دو حزب اصلی دست راستی یعنی س.د.آ و ف.ف.د به آن رأی منفی دادند.

پارلمان هلند هم‌چنین اعلام کرد که صنعت اینترنت در اروپا خواهان در دست داشتن رهنمودی برای شیوه تعامل با رژیم‌هایی است که استفاده از اینترنت را محدود می‌کنند و شهروندانی که از اینترنت استفاده می‌کنند را با اقدامات کنترلی و رعب‌انگیز مواجه می‌کنند.

افزون بر این پارلمان هلند خواستار این شده‌است که اروپا رهنمودهایی برای دسترسی آزاد جهانی به اینترنت تنظیم کند. احزاب ف.ف.د. و چپ سبز که این لایحه را ارائه کرده‌اند به این امر اشاره می‌کنند که ایالات متحده نیز در حال تفکر بر روی چنین قانونی است.

علاوه بر این پارلمان، از دولت هلند خواسته‌است تا یک میلیون یوروی دیگر از صندوق حقوق بشر برای کمک به ایرانیانی که می‌خواهند از طریق اینترنت خبر منتشر کنند هزینه کند.

براساس شواهد موجود و دستگیری تعدادی از فعالان سیاسی، می‌توان حدس زد که هزینه‌ی فعالیت سیاسی در ایران زیادتر از پیش شده است. اما باید دید که سران احزاب و راهبران گروههای سیاسی چه گونه قادر خواهند بود از پتانسیل موجود نهایت استفاده را ببرند.

با غلامحسین کرباسچی دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی و کسی که از سوی مهدی کروبی به‌عنوان معاون اول معروفی شده بود گفت و گو کردم. از صدای کرباسچی چنین استنباط کردم که او نیز مانند بسیاری دیگر حال و هوای خوشی ندارد. اما در پاسخ به سوال‌هایم چنین نشان داد که ظاهرا اتفاق خاصی نیفتاده است. از کرباسچی پرسیدم که در آینده‌ی نزدیک نحوه‌ی فعالیت او و حتا دیگر احزاب اصلاح‌طلب به چه صورت خواهد بود؟

خب مثل قبل می‌ماند. چه فرقی کرده مگر؟

یعنی به نظر شما با توجه به شواهدی که داریم می‌بینیم در روزهای اخیر هیچ اتفاق خاصی نیفتاده و احزاب می‌توانند خیلی راحت به فعالیت خودشان ادامه بدهند؟

البته این شرایط موقت و اینها که فکر می‌کنم از بین برود. ولی بالاخره احزاب می‌توانند همان کارکرد خودشان را داشته باشند.

خب وقتی یک حزب نتواند به راحتی وارد قدرت بشود، انگیزه‌ی اعضای آن حزب برای فعالیت‌های سیاسی‌شان به چه صورت ادامه پیدا می‌کند؟

حالا شما از کجا می‌دانید که حزب نمی‌تواند وارد قدرت بشود؟!

خب شما فکر می‌کنید با توجه به شواهد موجود چه امکانی برای اعضا وجود دارد که بخواهند مشارکت بیشتری بکنند و وارد قدرت بشوند؟

بالاخره حالا این فراز و فرودها در جریانات سیاسی ایران هست. بعدهم که ورود در قدرت که خب نسبی است و این طوری نیست که فقط ریاست جمهوری باشد. بهرحال خیلی این طوری نیست که آدم مطلق فکر بکند. حالا سازوکاری بالاخره این دولت به‌کار برده و یک چیز این جوری رخ داده.

یعنی شما به‌عنوان کسی که سرد و گرم روزگار سیاسی را در ایران کشیده، با توجه به آن چیزی که در هفته‌های اخیر دیدید، فکر می‌کنید برای ورود به مجلس و یا شوراها با مشکلات خاصی روبه‌رو نخواهند شد احزاب سیاسی؟

گفتم که حالا اینها که شرایط آینده است. بالاخره گروههای سیاسی بحث ورود به قدرت، ورود به مجلس یا ریاست جمهوری یا نمی‌دانم امثال اینها، بخشی از کارشان است. بخشی هم بالاخره خود این تشکل‌ها و هماهنگی‌ها و مطالعات سیاسی و تبادل‌ نظرهای سیاسی و آموزشهای سیاسی و سامان دادن نیروها و اینها هم کارهای درازمدتی‌ست که نمی‌شود این طوری فکر کرد که حالا چون مثلا یک شرایطی‌ست، ممکن است در قدرت یا در ریاست جمهوری و یا در مجلس نتوانند حضورداشته باشند و دیگر همه باید بروند مثلا خانه‌هایشان بخوابند. این طوری که معمولا گروههای سیاسی فکر نمی‌کنند. بهرصورت بحث‌شان بحث درازمدت است.

یعنی شما فکر می‌کنید با توجه به انگیزه‌هایی که شاهدش بودیم از طبقه‌ی متوسط در محدوده‌ی مبارزات انتخاباتی احزاب بتوانند مشارکت بیشتری بگیرند از این طبقه برای فعالیت‌های آتی خودشان؟

من فکر می‌کنم بهرحال این پتانسیل اجتماعی که در این انتخابات، حالا بخصوص حتا با مسایل بعدی، به حرکت درآمده است، این طوری نیست که آدم بگوید که مثلا حالا نتوانستند به قدرت برسند، (پس) حالا دیگر همه چیز از بین رفته یا تعطیل شده است. به نظر من خیلی زمینه‌های مثبتی هست، اگر بشود روی آن فکر بکند و مطالعه بکند و از آن استفاده بکند.

و حالا خود شما در آینده چه خواهید کرد؟ آیا در حزب کارگزاران خواهید ماند یا به حزب اعتماد ملی می‌روید؟

من همان حزب کارگزاران که بودم هستم. مگر این که حالا در آینده بالاخره جلساتی یا نمی‌دانم کنگره‌ای چیزی باشد در حزب که بخواهیم تجدید تشکیلات و سازماندهی بکنیم. وگرنه من در همان حزب کارگزاران هستم.

آیا باز مثل بسیاری از احزاب دیگر اصلاح‌طلب کارگزاران نسبت سنی‌اش با جامعه تفاوت زیادی خواهد کرد و مسن‌تر خواهد بود در آینده؟

بالاخره سن همه با همدیگر فاصله دارد. و این که سازماندهی تشکیلات با بهرحال نیروهای جدید (است) که اگر توانمندیی وجود داشته باشد، حتما نیروهای جوان می‌توانند موقعیت بهتری در حزب پیدا بکنند.

جنبش اعتراضی مردم ایران هر روز در رسانه‌های آلمانی انعکاس می‌یابد و کارشناسان و روزنامه‌نگاران از زوایای گوناگون به بررسی آن می‌نشینند. کلمنس ورگین، در روزنامه‌ی «دی‌‌ولت» روز 28 ژوئن مقاله‌ای به چاپ رسانده است که ترجمه‌ی آن در زیر می‌آید.

کلمنس ورگین اعتقاد دارد که نباید جنبش دمکراتیک را رونویسی کرد. شرایط سقوط به هرحال فراهم شده است، اما ممکن است طول بکشد.

رژیم ایران مردم را در خیابان‌ها به باتوم بست. اما بسیاری از تظاهرکنندگان ترس چندانی ندارند. شب به شب شعارهایشان از پشت بام‌ خانه‌ها در تهران و اصفهان و شهرهای بزرگ دیگر طنین‌انداز است. شعارشان «الله اکبر» است و «مرگ بر دیکتاتور»، همان فریادهایی که طرفداران خمینی در اواخر دهه‌ی هفتاد [میلادی] با آن رژیم شاه را ساقط کردند.

در ایران، مقاومت علیه تقلبات گسترده و آشکار انتخاباتی وارد مرحله‌ی جدیدی شده است. رژیم با توسل به سرکوب خشن، قتل و بازداشت‌های دسته جمعی اعتراضات را خشکانیده است. بسیاری از ایرانی‌ها در توییتر یا بلاگ‌ها از افسردگی خبر می‌دهند که در این فاصله ارودگاه اوپوزیسیون را فرامی‌گیرد.

هم‌زمان اما افتخار می‌کنند که جمهوری اسلامی و رهبر انقلاب‌شان را به مبارزه طلبیده‌اند به گونه‌ای که هیچ‌کدام از نسل‌های قبل آن‌ها شهامت این کار را نداشته‌اند. در کنار این سرخوردگی برداشت دوم و متضادی از اخبار به دست‌ ما می‌رسد: آب رفته را نمی‌توان به جوی بازگرداند، حالا اگر دو ماه یا دو سال یا بیست سال هم طول بکشد، رژیم سقوط خواهد کرد.

عملاً هم اوضاع بسیار بغرنج است، گزارشات مستقل آن چنان پراکنده‌اند و مذاکرات پشت پرده آن چنان غیرشفاف است که کسی قادر به پیش بینی قابل اعتمادی نیست. این روزها می‌ارزد نگاهی به تاریخ انقلاب بیاندازیم و بپرسیم که آیا در ایران شرایط سقوط فراهم است یا خیر.

عکس: AP

پس از این‌که در دهه‌های پنجاه و شصت میلادی، هانا آرنت و دیگران لحظه‌ی انقلابی را مورد بحث قرار دادند، پرداختن به این موضوع کمی از مد افتاده بود. در این فاصله اما تعداد زیادی سیاست‌شناس و جامعه‌شناس جوان به وجود آمده که بار دیگر این پرسش را طرح می‌کنند که زمان برای یک واژگونی کی مساعد است.

مثلاً یکی از این‌ها جک گولداستون، پرفسور دانشگاه جورج ماسون در حاشیه‌ی واشنگتن است. او نشان می‌دهد که جامعه و حکومت مانند حوادث طبیعی ناگهانی دچار انقلاب نمی‌شوند. اگر چه هر سقوطی ویژگی‌های خاص خود را دارد، اما می‌شود به طور کلی چهار مرحله را نام برد: ابتدا اعضای نخبگان به رژیم پشت کرده و اوپوزیسیون رژیم را تشکیل می‌دهند. سپس این منجر به قطبی شدن ملت به دو اردوگاه و تشکیل ائتلاف علیه نظم حاکم می‌شود. پس از آن تجهیز توده‌ها آغاز می‌شود که نیاز به دست کم یک بهانه‌ی بیرونی دارد. مرحله‌ی چهارم سقوط رژیم است.

ایران سه مرحله‌ی نخست را تاکنون کم و بیش مدل‌گونه پشت سر گذاشته است. البته آن‌چه رهبر انقلاب، علی خامنه‌ای در خطبه‌ی هولناکش در نمازجمعه گفته است، درست است: هر چهار کاندیدایی که شورای نگهبان برای انتخابات ریاست جمهوری تایید کرده است، سال‌ها جزو پرنفوذهای حکومت اسلامی بوده‌اند.

در همان دوران مبارزات انتخاباتی اما شکاف عمیقی در درون رژیم به وجود آمد. رییس جمهور محمود احمدی‌نژاد با لحنی خشن که بی‌سابقه بود، در مناظره‌ی انتخاباتی تلویزیونی به یکی از اعضای برجسته‌ی شورای مصلحت نظام حمله کرد. او در ملاء عام مخالف خامنه‌ای، علی رفسنجانی، رییس مجلس خبرگان را همراه با خانواده‌اش متهم به رشوه‌خواری کرد. بعد از انتخابات بین احمدی‌نژاد و خامنه‌ای در یک طرف و اردوگاه قوی‌ترین مخالف‌شان میرحسین موسوی از طرف دیگر، شکاف تبدیل به یک گور شد.

تقلب انتخاباتی ِ ناشیانه و کاملاً روشن برای مردم ایران منجر به بسیج توده‌ها شده است. برخلاف یکی از تصوراتی که در غرب رایج شده، این تنها دختران و پسران شهروندان مرفه تهران نیستند که برای آزادی بیشتر به خیابان‌ها می‌روند. اعتراضات بسیار گسترده‌تر است. به هرحال به نظر اهل فن هرگز بیش از 25 تا 30 درصد مردم ایران قرارداد اجتماعی تحمیل شده از طرف خمینی را واقعاً قبول نکرده بودند.

اما بیشتر مردم به طریقی با قوانین بازی کنار آمده بودند. ولی وقتی رژیم حتا امکان کوچک انتخابات را که برای مردم باقی مانده بود، از آن‌ها گرفت، قراردادی را که خود او زمانی وضع کرده بود، زیرپا گذاشت. بسیاری از آن دسته از ایرانی‌ها هم که تاکنون به نظام وفادار بودند، از این بابت به خشم آمده‌اند.

تاکنون جمهوری اسلامی متکی به توازنی متضاد بین عناصر بسیار کمی از دمکراسی و ملاهای نگهبان جامعه و سیاست بود. هنگامی که خامنه‌ای آخرین ظواهر قانونی دمکراتیک را ویران کرد، این معماری را به سقوط نزدیک کرد. او با خطبه‌ی نماز جمعه‌اش سگ‌های نگهبان رژیم را سراغ تظاهرکنندگان فرستاد. اما خامنه‌ای با این کار باعث شد که طرف مقابل برای نخستین بار اتوریته‌ی رهبر انقلاب را در مرکز نظام مورد پرسش قرار بدهد. آن‌چه زمانی درگیری در درون رژیم بود، حالا تبدیل به درگیری برای پایداری رژیم شده است.

اپوزوسیون ایران هنوز در جست‌وجوی یک لخ والسا یا یک بوریس یلسین است که بتواند به آن‌ها جهت بدهد. این‌که آیا موسوی می‌تواند چنین شخصیتی باشد، هنوز معلوم نیست. رییس جمهور آمریکا باراک اوباما در آغاز اعتراضات گفته بود، تفاوت بین موسوی و احمدی‌نژاد چندان هم زیاد نیست.

این حرف ممکن است چند هفته پیش اعتبار می‌داشت. اما برخاستن توده‌ها حتا آن‌هایی را که به رهبری برگزیده‌اند، تغییر می‌دهد. موسوی زمانی طرفدار اصلاحات کوچک و ظاهری ِ نظام بود. امروزه اما دست خشن رژیم او را مجبور به ایفای نقشی کرده است که او هرگز حاضر به پذیرفتن آن نبود.

امید بسیاری از ایرانی‌ها به اوست، امیدی که بسیار فراتر از آن چیزی است که موسوی زمانی به خاطرش قدم پیش گذاشته بود. خواهیم دید که آیا او این مهم را به انجام می‌رساند یا نه. به سادگی اما از یاد می‌بریم که انقلاب‌ هم به زمان نیاز دارد. این امر هم در مورد انقلاب روسیه تحت رهبری گورباچف و سپس یلسین همان قدر صدق می‌کند که در مورد انقلاب تحت رهبری خمینی.

یک چیز اما روشن است: آن قرارداد اجتماعی که سی سال پیش در ایران بسته شده بود، فسخ شده است. خامنه‌ای و احمدی‌نژاد فقط می‌توانند با سرکوب بلاوقفه و تشدید شده تصورات واهی‌شان را درباره‌ی ایران سرپا نگه دارند. ممکن است احمدی‌نژاد برای این کارها به اندازه‌ی کافی قدرت اندوخته و حسابگری فراهم کرده باشد. اما در مورد خامنه‌ای بعید است.

خطبه‌ی نماز جمعه‌ی او کج‌باوری و دور بودن از واقعیت را در دار و دسته‌های درونی نظام آشکار ساخت. او با نظریه‌ی توطئه‌اش خود را مضحکه‌ی دیگران کرده است. اتوریته‌ای که فقط به لوله‌ی تفنگ متکی باشد، همیشه در معرض خطر قرار دارد. با این اوصاف سرنوشت ایران و شکل اجتماعی آینده‌ی آن نامعلوم است و همین خود موفقیتی برای جنبش اعتراضی است، موفقیتی که همین چند هفته پیش غیرقابل تصور به نظر می‌آمد.

برنامه‌های امشب رادیو زمانه
(بر روی تارنما و ماهواره)

به وقت تهران 20:30 تا 22:00

به وقت آمستردام 18:00 تا 19:30:00

برنامه های زنده زمانه
20:30- 22:00

تهیه‌کننده: رضا جمالی

20:30 اعلام برنامه
20:35 گزارش روز از تازه ترین رویدادها در ایران - آزاده

20:45 گفتگو با محسن نامجو خواننده درباره آخرین فعالیتهای هنریش - لیدا

21:00 تازه ترین خبرهای ایران و جهان
21:06 گفتگو با هوشنگ بوذری، فعال ضد شکنجه و امید معماریان، روزنامه نگار در باره اعتراف گیری های تلویزیونی از روزنامه نگاران و فعالان سیاسی در ایران - نیک آهنگ کوثر

20:12 ویژه بیست و دومین سالگرد‬ بمباران شیمیایی شهر سردشت‬ ‫در جریان جنگ ایران و عراق - اردوان روزبه
20:25 تازه های نشر: پرویز جاهد

21:40 گفتاری درباره مراسم های ازدواج درآسیای میانه، ویژه تاجیکستان - شهزاده سمرقندی

21:50 خارج از محدوده: ماجراهای بعد از انتخابات؛ کامران ملک مطیعی

22:00 دیسکو زمانه : گپی با جوانان ایرانی در مالزی در باره امید به آینده - دامون

22:30 پایان برنامه زنده

22:00 موسیقی پاپ ایرانی



شنبه 13 تیر

01:30 موسیقی ایرانی
(به وقت آمستردام 23:00)

02:30 تکرار رادیو زمانه

04:30 موسیقی بی کلام

07:30 تازه های موسیقی

(به وقت آمستردام 05:00)

08:30 تکرار رادیو زمانه

10:30 تازه های ترانه

13:30 موسیقی پاپ

(به وقت آمستردام 11:00)

14:30 تکرار رادیو زمانه

16:30 تازه های ترانه

19:30 موسیقی ایرانی

20:00 موسیقی پاپ

20:30 برنامه زنده رادیو زمانه

دریافت نسخه کامل برنامه

آیت‌الله جنتی، دبیر شورای نگهبان و خطیب این هفته نماز جمعه تهران از محاکمه کارکنان بازداشت‌شده سفارت بریتانیا خبر داد.

وی در نماز جمعه این هفته در باره دولت بریتانیا گفت:
«این‌ها پیش از انتخابات، انقلاب مخملی را طراحی کرده بودند و حتی در سایتی که در وزارت خارجه انگلستان کشف شد از اسفند ماه اعلام کرده بودند که در انتخابات ایران ممکن است اغتشاشاتی شود و ما باید به تبعه‌های خود اعلام کنیم که مراقب باشند. این پیش‌بینی‌ها یعنی چه؟ بعد هم افرادی در سفارت‌خانه انگلیس که در اغتشاشات دست داشتند دستگیر شدند و قطعاً محاکمه خواهند شد.»

به گفته دولت بریتانیا تا این لحظه هفت تن از ۹ نفر کارکنان ایرانی سفارت‌خانه آن کشور در تهران که بازداشت شده‌بودند آزاد شده‌اند.

آیت‌الله جنتی خطاب به کسانی که از آنان به عنوان «دشمنان» یاد کرد گفت: «شما انتظار دارید که با یک آشوب بعد از انتخابات حکومتی سرنگون شود و حکومتی دست‌نشانده شما سر کار بیاید؟»

کمی پس از خطبه جمعه آیت‌الله جنتی، دفتر امور خارجه بریتانیا نگرانی خود را از این اظهارات ابراز کرد.

سخنگوی امور خارجه بریتانیا در این پیوند گفت:
«ما نگرانیم و در حال بررسی گزارش‌ها هستیم. این اتهامات که کارکنان ما به ناآرامی‌ها دامن زده‌اند کاملاً بی‌اساس است.»

دفتر نخست‌وزیری گوردون براون نیز امروز نگرانی خود را از این اظهارات دبیر شورای نگهبان ابراز کرد.

«از اعتراف‌ها هرچه‌قدر صلاح باشد به مردم می‌گوییم»
خطیب نماز جمعه تهران در ادامه سخنانش به بحث در مورد رویدادهای پس از انتخابات ریاست‌جمهوری پرداخت.

وی اظهار داشت: «کم‌کم آشوب‌ها خوابید و عده‌ای هم دستگیر شدند و اعترافات این‌ها هم دارد گرفته می‌شود و هرچقدر از آن که به مصلحت باشد به مردم گفته خواهد شد. یک عده از قبل نشسته بودند که ببینند انتخابات به نفع هر کس که تمام شد شلوغ کنند و به بهانه انتخابات به خیابان‌ها بریزند. وقتی قضیه چنین است چه نفعی برای مردم خواهد داشت؟ جز این است که دشمن برای ما کف می‌زند؟ ۳۰ سال است که داریم می‌گوییم هر کاری دشمن گفت خوب است باید خلاف آن را انجام دهیم و این یک معیار مناسب است.»

طی ناآرامی‌های اخیر، نیروهای دولتی اقدام به بازداشت بیش از هزار نفر کردند. سازمان‌های جهانی حقوق بشر طی روزهای اخیر بارها نگرانی خود از «پروژه اعتراف‌گیری تحت شکنجه» از این بازداشت‌شدگان را ابراز کرده‌اند.

«ببینید چه‌فدر دروغ گفته شد؟»
دبیر شورای نگهبان در پیوند با رویدادهای پس از انتخابات ریاست‌جمهوری گفت:

«ببینید چقدر در این ایام دروغ گفته شد؟ برای مثال به امام جمعه یکی از شهرها گفته بودند که در فلان شهر تعرفه کم آمده است. این امام جمعه به فرماندار زنگ زده و مسئله را سؤال کرده و فرماندار به او گفته‌است که چنین چیزی صحت ندارد. از هر دروغی استفاده کردند که کار خود را پیش ببرند، آیا این بدین معنا نیست که نظام را قبول ندارند.»

آیت‌الله جنتی در مورد درخواست ابطال انتخابات گفت:
«این مملکت ولی فقیه دارد که گره‌های کوری را که هیچ کس نمی‌تواند باز کند، باز می‌کند و مشکلات به دست او حل می‌شود پس دیگر به دنبال چه هستید؟»

وی افزود:
«این انتخابات، انتخابات سالمی بود و اشکالی نداشت. در بازشماری ۱۰ درصد از آرا که صورت گرفت نیز اختلاف خیلی ناچیز مشاهده شد که غیرطبیعی نیست؛ چرا که حتی اگر یک بسته اسکناس به دست کسی بدهیم و دو بار شمارش کند، بار اول با بار دوم فرق می‌کند. در این ایام غیبت شد، دروغ گفته شد و فحاشی و بدزبانی شد و کسانی که این کارها را کردند باید توبه کنند و از خدا بخواهند که آن‌ها را ببخشد.»

نتایج اعلام‌شده انتخابات دهم هم‌چنان مورد مناقشه شماری از کاندیداها و گروه‌های مختلف سیاسی در جمهوری اسلامی است.
آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در خطبه خود در نماز جمعه تهران اعلام کرد که با معترضان به این نتایج برخورد خواهد شد.

اتحادیه اروپا در نظر دارد تا سفر به اروپا را برای شماری از مقامات ایرانی ممنوع کند.

این مطلب را روزنامه فایننشال تایمز آلمان امروز جمعه گزارش کرده‌است.

به گفته این روزنامه و به نقل از دیپلمات‌های اروپایی که در حال ملاقات در استکهلم، پایتخت سوئد هستند، تصمیم در این رابطه ممکن است تا هفته آینده اتخاذ شود.

به گفه این دیپلمات‌ها، اتحادیه اروپا قصد دارد شماری از مقامات جمهوری اسلامی را ممنوع‌الورود کند ولی اتخاذ این تصمیم به شرایط موجود طی روزهای آینده بستگی خواهد داشت.

هیئت رئیسه سوئدی اتحادیه اروپا روز گذشته هشدار داد که چنانچه جمهوری اسلامی، تمامی کارکنان سفارت بریتانیا در تهران را آزاد نکند، اتحادیه اروپا «آماده اقدام» خواهد بود.

به گفته یک منبع اروپایی، مورد دیگری که در نشست استکهلم بر روی آن بحث می‌شود مسئله فراخواندن تمامی سفرای اتحادیه اروپا از تهران به مدت چند روز است.
بریتانیا که از محبوس بودن یک تا دو نفر از کارکنان ایرانی سفارت خود در تهران خبر می‌دهد این درخواست را از اتحادیه اروپا کرده‌است.

از روز گذشته، در پایتخت سوئد نشست دوروزه‌ای با حضور مقامات ارشد امور خارجه اروپا برای بررسی پاسخ اروپا به رویدادهای ایران تشکیل شده‌است.

بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا در این مرحله نسبت به فراخواندن سفیران خود از ایران رغبت نشان نداده‌اند و امیدوارند که فشارهای دیپلماتیک بتواند زمینه‌های آزادی بقیه کارکنان سفارت‌خانه بریتانیا را فراهم کند.

جمهوری اسلامی، با وارد شدن به سفارت بریتانیا در تهران، ۹ نفر از کارکنان ایرانی این سفارت را بازداشت کرده‌بود.

روز دهم تیر، سرلشکر حسن فیروز‌آبادی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ایران اعلام کرد که اتحادیه اروپا «صلاحیت هرگونه» مذاکره با ایران را از دست داده است.

مقام‌های ایران، کشور‌های غربی به ویژه بریتانیا و آمریکا را به دست داشتن در ناآرامی‌های اخیر ایران متهم کرده‌اند. اتهامی که از سوی مقام‌های این دو کشور رد شده است.

ناآرامی های اخیر در ایران در پی اعتراض بسیاری از رأی‌دهندگان به نتایج اعلام‌شده دهمین انتخابات ریاست‌جمهوری رخ داد.

شیرین عبادی، حقوقدان ایرانی، از دبیرکل سازمان ملل متحد خواست تا نماینده‌ای شخصی برای تحقیق در مورد پایمال شدن حقوق بشر در جریانات پس از انتخابات ریاست‌جمهوری در ایران منصوب کند.

به گزارش خبرگزاری رویترز، خانم عبادی این درخواست را طی نامه‌ای که روز پنج‌شنبه به آقای بان کی‌مون فرستاده ابراز کرده‌است.
این نامه به امضای فدراسیون بین‌المللی حقوق بشر و انجمن مدافعان حقوق بشر ایران نیز رسیده‌است.

برنده ایرانی جایزه صلح نوبل در بخشی از نامه آورده‌است:
«چنین نماینده‌ای در ارتباط با مقامات ایرانی از اختیار و نفوذ شما بهره‌مند خواهد بود. اختیار و نفوذی که در چارچوب این سرکوب فعالانه از گروه‌های حقوق بشر ایران و خارج از ایران گرفته شده‌است.»

یک سخنگوی آقای بان کی‌مون گفت که این نامه به دفتر او رسیده‌است ولی آقای کی‌مون هم‌اینک در سفری کاری به میانمار به سر می‌برد.

این حقوقدان ایرانی در تاریخ ۲۳ ژؤئن یعنی ۱۱ روز پس از انتخابات ایران تماسی تلفنی نیز با دبیرکل سازمان ملل برقرار کرد.

شیرین عبادی از محمود احمدی‌نژاد خواسته‌است تا کسانی را که به معترضان شلیک کرده‌اند تحت پیگرد قانونی قرار دهد. وی هم‌چنین خواهان پرداخت شدن غرامت به خانواده کشته‌شدگان سرکوب‌های اخیر شده‌است.

خانم عبادی هم‌چنین خواستار برگزاری دوباره انتخابات تحت نظر سازمان ملل متحد است.

این حقوقدان ایرانی در سال ۲۰۰۳ به خاطر کوشش‌هایش در جهت گسترش دموکراسی و حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان و کودکان نائل به دریافت جایزه صلح نوبل شد.

وقتی سایت سازمان عفو بین‌الملل بعد از سالها صفحه‌ای به زبان فارسی راه‌اندازی کرد، می‌شد فهمید که توجه فعالان حقوق بشر بیش از پیش به ایران جلب شده است و با برقراری دوسویه با ایرانیان می‌توانند مشارکت بیشتری از فعالان حقوق بشر داخل کشور را انتظار داشته باشند. در یک ویدئو کوتاه در صفحه‌ی فارسی سازمان عفو بین‌الملل دوئری دایک یکی از اعضای فارسی‌گوی این سازمان بخشی از فعالیت‌های این سازمان را در رابطه با ایران توضیح می‌دهد:

به همین بهانه با حسین ماهوتی‌ها هماهنگ‌کننده‌ی فعالان ایرانی حقوق بشر اروپا و آمریکای شمالی گفت‌وگو کرده‌ام.

در همین مرحله‌ی اول فکر کاری در این نهادهای بین‌المللی خب این است که اراده‌ای را ابراز بکنند و شانسی به طرفی که نقض حقوق بشر می‌کند بدهند یا به‌گونه‌ای بتوانند آن امکاناتی را که هست بررسی کنند برای پیگیری آن. آن چیزی که ما اطلاع داریم این است که این اراده‌ای که ابراز شده است، چه از طرف سازمان ملل چه از طرف نهادهای دیگر بین‌المللی، بسیار اراده‌ای قوی است که ما در این چندسال به این شکل ندیده بودیم. و راهکارهای مختلف را دارند می‌سنجند برای این که بتوانند نقض حقوق بشر و مصببین این نقض حقوق بشر در ایران را پیگیری بکنند. ولی الان به دنبال پیداکردن راهکارها و شیوه‌هایی هستند که می‌توانند ثمربخش باشند.

نحوه‌ی مستندسازی نقض حقوق بشر در ایران در گذشته بسیار سخت بود. اما امروزه با توجه به اطلاعات و ویدئوهایی که دارد از ایران میرسد، آیا می‌شود انتظار داشت که میزان حساسیتی که نسبت به مسایل داخل ایران وجود داشته است در غرب الان بیشتر خواهد شد یا به همان اندازه‌ی گذشته خواهد ماند و این نهادهای بین‌المللی فقط به صدور بیانیه‌ها اکتفا خواهند کرد؟

کلا در بین نهادهای بین‌المللی مطبوعات و روشها و شیوه‌هایی که حاکمین ایران برای نقض حقوق بشر می‌کنند شناخته شده است. و چیزی که الان جدیدا اتفاق افتاده است حضور وسیع خبری است که می‌بینند... یعنی علی‌رغم این که ما این خبررسانی‌ها را کرده بودیم و اینها حساس بودند، الان می‌بینند که جامعه‌ای با سکوت به خیابان می‌آید و تنها راهی که حکومت گیر می‌آورد برای حرف‌زدن با آنها، سرکوب بسیار سنگین است و به طور گسترده. خب برای افرادی که اینجا در حیطه‌ی حقوق بشر کار می‌کنند بسیار مشخص است که این نقض حقوق بشر نمی‌تواند همین جوری یک چیز خودجوش باشد با این وضعیتی که در ایران دارد اتفاق می‌افتد، بلکه یک نقض گسترده است و بخصوص برنامه‌ریزی شده و سیستماتیک است. پس روی این مسئله خیلی حساس شده‌اند که برنامه‌ای هست که به این گونه، به این شیوه، به این گستردگی نقض حقوق بشر می‌کنند. حالا آن چیزی که ما می‌بینیم این است که اراده‌ی خیلی قوی‌تری پیدا کرده‌اند برای این که این مسئله را پیگیری بکنند.

چه برنامه‌ای شما و دوستان‌تان به‌عنوان فعالان مدافع حقوق بشر در آمریکای شمالی و اروپا دارید برای این که این مبحث را زنده نگه دارید؟ چون به طور طبیعی بعد از چند مدت خیلی از رسانه‌ها فراموش می‌کنند که چه اتفاقی افتاده است و پیگیری چندانی نخواهند کرد و ممکن است بعضی از نهادهای مدافع آزادی بیان و حقوق بشر هم با این مباحث دچار روزمرگی بشوند!

مسئله‌ی کلی خبررسانی‌ست. ولی خبررسانی‌ای که مشخص و هدف‌دار باشد. ما الان در رابطه با خود مسئله‌ی سرکوبها، شکنجه و شکنجه برای اعتراف، خطر اعدام که الان در پیش روی است در رابطه با دستگیری‌های وسیع فعالین مدنی، اجتماعی، سیاسی و غیره خیلی اطلاع‌رسانی می‌کنیم و می‌بینیم که این اطلاع‌رسانی‌ها هم به‌گونه‌ای دارد نتیجه‌ی خودش را می‌دهد. و ما امیدواریم که در موازات این، در موازات اعتراضاتی که می‌شود، بتوانیم از نهادهای بین‌المللی بخواهیم که از مرحله‌ی اعتراض پای‌شان را فراتر بگذارند و آن اراده‌ای را که ابراز کرده‌اند پیگیری بکنند که خب آن هم وظیفه‌ی ما و دیگر نهادهای حقوق بشری است که در مقابل نقض حقوق بشری که در ایران می‌شود سکوت نکنیم. چون اگر در این باره سکوت بشود، خواه ناخواه باز این مسئله تکرار می‌شود.

و این لااقل برای ما که تجربه‌ی رویدادها در ایران را داریم، می‌دانیم آن چیزی که الان می‌گذرد چیز جدیدی نیست و ما شاهد آن بوده‌ایم. تعیین هیأتهایی برای بررسی وضعیت زندانیان که به کشتارهای زندانیان سیاسی انجامید، ما اینها را قبلا داشته‌ایم. آیا باید یکبار دیگر این کشتارها ادامه پیدا بکند و باز موجی از اعدام باشد؟ خب وقتی این را دیده‌ایم، می‌توانیم با جوامع بین‌المللی مطرح کنیم و ازشان بخواهیم که تا دیر نشده عملکردی داشته باشند.

در کوتاه‌مدت برنامه‌ی شما چه هست؟ چون بعضی از این برنامه‌هایی که شما می‌فرمایید ممکن است در درازمدت نتیجه بدهند!

در کوتاه‌مدت کلیه‌ی نهادهای حقوق بشری و فعالین حقوق بشر الان به دنبال این هستند و از سازمان ملل درخواست کرده‌اند یک ناظر ویژه‌ تعیین بشود که به وضعیت حقوق بشر در ایران الان رسیدگی بشود و گزارشی بدهد. اگر بتواند به ایران برود، که خب چه بهتر. اگر نه، در هر صورت گزارشی بدهد تا جامعه جهانی از آن چیزی که در ایران می‌گذرد مطلع بشود و این به‌عنوان یک سند رسمی در تاریخ بماند.

ریاست اتحادیه اروپا اعلام کرد در صورتی که ایران کارکنان سفارت بریتانیا را آزاد نکند این اتحادیه «آماده اقدام» است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، هیئت رئیسه سوئدی اتحادیه اروپا این هشدار را امروز، پنج‌شنبه به ایران داده‌است.

کشورهای اروپایی هم‌اینک در حال بررسی پیشنهاد بریتانیا برای فراخواندن تمامی سفرای کشورهای عضو اتحادیه اروپا از تهران به نشانه اعتراض علیه دستگیری کارکنان سفارت بریتانیا هستند.

سخنگوی کارل بیلدت، وزیر خارجه سوئد در این باره گفت:
«اگر واکنشی از رژیم ایران دریافت نکنیم آماده اقدام هستیم.»

در استکهلم،‌ پایتخت سوئد، امروز نشست دوروزه‌ای با حضور مقامات ارشد امور خارجه اروپا برای بررسی واکنش اروپا به رویدادهای ایران تشکیل شده‌است.

به گفته دولت بریتانیا، هفت تن از نه نفر پرسنل بازداشت‌شده ایرانی سفارت‌خانه بریتانیا در تهران هم‌اینک آزاد شده‌اند.
بریتانیا هم‌چنین می‌گوید که گزارشی در مورد آزادی یک تن از دو نفر باقی‌مانده دریافت کرده و این گزارش را در دست بررسی دارد.

پس از آغاز اعتراضات اخیر نسبت به نتایج انتخابات دهم ریاست‌جمهوری در ایران، مقامات جمهوری اسلامی بریتانیا را متهم به دخالت در امور داخلی ایران کرده‌اند.

مقامات جمهوری اسلامی، سفارت بریتانیا را متهم کرده‌اند که «کارکنان خود را به منظور بر هم زدن اوضاع به میان راهپیمایان معترض فرستاده‌است.»

بریتانیا این اتهام را شدیداً تکذیب کرده‌است.

برای نخستین بار، محسن نامجو در همکاری با رادیو زمانه، نماهنگ تازه ای برای یکی از ترانه‌هایش اجرا کرده است. نامجو این ترانه را که «بیابان» نام دارد روی سروده های احمد شاملو آفریده است.

سفر محسن نامجو به هلند برای دیدار دوستانش با ناآرامی ها در ایران همزمان شد. نامجو و دیگر سازندگان این نماهنگ، آن را به مردم ایران تقدیم کرده اند؛ گرچه محتوای کار به طور مستقیم به مسایل ایران مربوط نمی شود.

«بیابان» از نخستین آثار نامجو است ولی تا کنون ویدئویی برای آن ساخته نشده است.

نماهنگ «بیابان» توسط مصطفی هروی، فیلمساز و از همکاران زمانه کارگردانی شده است.

این ویدیو کلیپ از امشب روی تارنمای زمانه (شهر فرنگ) نمایش داده می‌شود.

محسن نامجو سر صحنه فیلمبرداری / عکس‌ها: زمانه، Ayaka

محمد مصطفایی، حقوقدان ایرانی و مدافع حقوق بشر، به قرار وثیقه آزاد شد.

بنا به گزارشی که سازمان عفو بین‌الملل در روز دوم ژوئیه صادر کرد آزادی آقای مصطفایی در قبال ۱۰۰ میلیون تومان وثیقه صورت گرفته‌است. وی دو روز پیش (روز یکم ژوئیه) از بند ۲۰۹ زندان اوین تهران آزاد شده‌است.

محمد مصطفایی که وکیل دادگستری است دفاع از بیش از ۲۵ کودک محکوم به اعدام را بر عهده دارد.
در پی ناآرامی‌های اخیر ایران در اعتراض به نتایج انتخابات، آقای مصطفایی به همراه تعداد دیگری از وکلا آمادگی خود را برای دفاع از دستگیرشدگان، آسیب‌دیدگان و خانواده‌های جان‌باختگان اعلام کردند.

بنا به گزارش عفو بین‌الملل وی هم‌اینک آزاد شده ولی هنوز در خطر پیگرد قانونی قرار دارد. اتهاماتی که به او زده می‌شود «توطئه علیه امنیت کشور» و «تبلیغ علیه نظام» توصیف شده‌است.

بیانیه عفو بین‌الملل در مورد این حقوقدان ایرانی می‌نویسد:
«محمد مصطفایی هنوز تحت پیگیرد است و اگر مجدداً زندانی شود،‌ بازداشت او تنها به خاطر فعالیت‌های حقوق بشر و استفاده مسالمت‌آمیز از حقوق خود در خصوص آزادی بیان و آزادی اجتماع صورت می‌گیرد.»

آقای مصطفایی پس از آزادی از زندان اوین پس از تشکر از همه کسانی که برای آزادی‌اش تلاش کرده‌اند گفت:
«زندانی شدن من باعث شد تا بیش از همیشه برای تلاش در جهت حقوق بشر مصمم شوم.»

وي بارها با نگارش نامه به مجلس شورای اسلامی و آيت‌الله شاهرودی رياست قوه قضاييه خواستار لغو صدور و اجرای احكام اعدام برای افراد زير ۱۸ سال در ايران شده بود.

محمد مصطفایی هم‌چنین یکی از دو وکیل دل‌آرا دارابی بود که موکل آن‌ها چندی پیش در رشت اعدام شد.
دل‌آرا دارابی دختری بود که در سن ۱۷ سالگی به اتهام قتل بازداشت شده بود.

رئیس دانشگاه تهران بار دیگر ادعای سخنگوی هیأت رئیسه مجلس در مورد این‌که وی دستور ورود نیروی انتظامی به محوطه کوی دانشگاه داده‌است را رد کرد.

به گزارش خبرگزاری کار ایران (ایلنا)، فرهاد رهبر امروز جمعه به این خبرگزاری گفته‌است که وی چنین دستوری نداده‌است.

این در حالی است که پیش از این، محسن کوهکن، سخنگوی هیأت رئیسه مجلس اظهار داشت که «پلیس به درخواست و دستور رئیس دانشگاه تهران وارد خوابگاه دانشجویان این دانشگاه در خیابان امیرآباد شمالی شده‌است.»

آقای رهبر چند ساعت پس از اظهارات عضو هیات رئیسه مجلس نیز به خبرگزاری مهر گفته‌بود که نیروی انتظامی با مجوز شورای تأمین وارد کوی شده است.

در جریان ناآرامی‌های تهران که در اعتراض به نتایج انتخابات روی داد، گروهی از نیروهای پلیس و لباس شخصی‌ها که هویت آن‌ها تاکنون مشخص نشده، با ورود به کوی دانشگاه تهران، دانشجویان ساکن آن را مورد ضرب و شتم قرار دادند.

رئیس دانشگاه تهران امروز در این باره گفت: «تحقیقات در زمینه حادثه کوی در چهار کارگروه ویژه در حال پیگیری است که خودم نیز شخصاً موضوع را دنبال می‌کنم.»

وی افزود:
«بنده جلسات متعددی را با نیروی انتظامی و نهادهای امنیتی و قضائی برگزار کردم و آن‌ها هم قول مساعد دادند که قضیه را با سرعت پیگیری کرده و نتیجه را اعلام کنند.»

فرهاد رهبر با بیان اینکه در کارگروه‌های بررسی حمله به کوی دانشگاه، نمایندگان مجلس نیز حضور دارند، افزود: «نیروی انتظامی و قوه قضائیه باید واقعه کوی دانشگاه را پیگیری کنند.»

وی در پاسخ به پرسشی در باره مقایسه این حملات با حادثه ۱۸ تیر ۱۳۸۷ گفت:
«این حادثه قابل مقایسه با حادثه ۱۸ تیر ۷۸ نیست و در حالی که هم اکنون کمتر از ۵ نفر از دانشجویان در بیمارستان بستری هستند، در آن زمان بر اساس نامه رئیس وقت دانشگاه تهران، این رقم بالغ بر ۲۵۰ نفر می‌شد.»

این در حالی است که بنا بر اعلام منابع دانشجویی، حمله خرداد ماه به کوی دانشگاه تهران گسترده‌تر و خشونت‌بار تر از حمله ۱۸ تیرماه بوده است.

در هیجدهم تیرماه ۱۳۸۷ در پی تحصن اعتراض‌آمیز دانشجویان کوی دانشگاه تهران در اعتراض به توقیف روزنامه سلام، نیروی انتظامی با ورود به این کوی، این تحصن را به خشونت کشید.

رئیس دانشگاه تهران کشته شدن ۵ دانشجو در حوادث اخیر را «شایعه» دانست و آن را «باعث ایجاد عدم امنیت روانی در حدود ۱۰ هزار خانواده دانشجویان» توصیف کرد.

آقای رهبر هم‌چنین این گفته را که «مسئولان کوی دانشگاه در شب حادثه، درآن محل حضور نداشتند» تکذیب کرد و گفت:
«من و مسئولین مربوطه درآن شب از ابتدا تا انتهای قضیه در محوطه خوابگاه‌های کوی دانشگاه حضور داشتیم، در صبح بعد از واقعه نیز من اولین کسی بودم که به خوابگاه دختران و پسران رفتم، ولی طبیعتاً در هنگام واقعه با توجه به فضای خشونت‌آمیز حاکم و زد و خوردهایی که صورت می‌گرفت، امکان ورود به میدان و گفت‌وگو یا دعوت به آرامش وجود نداشت.»

چهل و چهارمین جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری (Karlovy Vary Film Festival) امشب، جمعه، با نمایش فیلم «بزرگ‌ترین» ساخته شانا فست با بازی پیرس برازنان و سوزان ساراندون در شهر کارلووی واری در جمهوری چک گشایش می‌یابد.

این جشنواره در برنامه ویژه‌ای با عنوان «۲۰ سال آزادی» و به مناسبت بزرگ‌داشت انقلاب مخملی ۱۹۸۹ در کشورهای بلوک شرق، فیلم‌هایی از سینماگران اروپای شرقی را که در دوران سلطه کمونیسم ساخته شده، به نمایش می‌گذارد.

پوستر جشنواره

یرژی بارتوسکا مدیر جشنواره کارلووی واری در باره این بخش می‌گوید:
«برای ما ضروری است به یاد داشته باشیم که یکی از تغییرات بنیادین انقلاب مخملی ۱۹۸۹ آزادی بیان بود و این‌که ما بتوانیم افکار خود را آزادانه بیان کنیم و استعدادها و توانایی‌های خود را به نمایش بگذاریم.»

این برنامه بر روی مهم‌ترین فیلم‌های ساخته شده در بلوک شرق پیشین در خلال دوران کمونیسم متمرکز شده‌است. فیلم‌هایی که مهم‌ترین رویدادهای سیاسی و اجتماعی این کشورها در طول سالیان دراز حکومت کمونیسم و زندگی شهروندان زیر سلطه رژیم‌های تمامیت‌خواه در آن‌ها بازتاب یافته‌است.

نمایش مجموعه مستند «داستان‌های ازدواج» و فیلم‌هایی از ایشتوان ژابو سینماگر برجسته مجار و ژولیوس ماچولسکی سینماگر لهستانی، بخشی از این برنامه ویژه است.

هلنا ترستیکووا کارگردان مجموعه مستند اجتماعی «زوزانا و استانیسلاو» که در دوران کمونیسم در چکسلواکی ساخته شد، فیلم‌سازی در دوران سلطه‌طلبان را هیجان‌انگیزتر از امروز توصیف می‌کند اما بلافاصله اضافه می‌کند که آزادی امروز را ترجیح می‌دهد.

نیکی کریمی در میان داوران جشنواره

نیکی کریمی، کارگردان و بازیگر مطرح سینمای ایران از اعضای هیئت داوران این جشنواره است.
ریاست جشنواره نیز بر عهده کلودی اوسار، تهیه‌کننده مشهور سینمای فرانسه است که در کارنامه‌اش، فیلم مشهور «اَمِلی» دیده می‌شود.

از سینمای ایران فیلم‌های «بیست» ساخته عبدالرضا کاهانی و «در باره الی» ساخته اصغر فرهادی در بخش مسابقه فستیوال کارلووی واری امسال پذیرفته شده‌اند و برای دریافت گوی بلورین این جشنواره رقابت خواهند کرد.

آخرین ساخته میلوش فورمن فیلم‌ساز چک‌تبار آمریکایی با نام «یک گام ارزنده» نیز برای نخستین بار در این جشنواره به نمایش درمی‌آید.

جشنواره فیلم کارلووی واری مطابق سنت هرساله با اهدای گوی بلورین، از تعدادی سینماگر و بازیگر برجسته جهانی تقدیر به عمل می‌آورد.

میلوس فورمان (milos-forman) در جشنواره

نکوداشت جان مالکوویچ بازیگر سرشناس آمریکایی و یان اسوانک مایر سینماگر اهل چک، از برنامه‌های این جشنواره است.

از سوی دیگر این جشنواره بینالمللی از پاتریس شرو سینماگر برجسته فرانسوی (کارگردان فیلم ملکه مارگو) نیز به خاطر یک عمر دستاوردهای سینمایی‌اش تقدیر به عمل می‌آورد.

جشنواره فیلم کارلووی واری از سوم تا یازدهم ژوئیه (۱۲ تا ۲۰ تیرماه) در شهری به همین نام در جمهوری چک برگزار می‌شود.

تیلدا سوئینتن بازیگر برجسته بریتانیایی و برنده اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل برای بازی در فیلم «بعد از خواندن بسوزان» اعلام کرده‌است که قصد دارد به کمک مارک کازینز مورخ سینما و منتقد فیلم اسکاتلندی، جشنواره فیلم‌های موبایلی برگزار کند.

تیلدا سوئینتن که خود اسکاتلندی است، شهر کوچک نارین در اسکاتلند را به عنوان محل برگزاری این جشنواره برگزیده‌است.

تیلدا سوئینتن (Tilda Swinton)

خانم سوئینتن که همراه مارک کازینز سال گذشته نخستین جشنواره فیلم‌های مستقل را در این شهر کوچک برگزار کرده بود امسال نیز قصد دارد در ماه اوت این فستیوال را در سالن سینمای کوچکی که قبلاً تالار برگزاری مهمانی‌ها و مراسم عمومی بود، برگزار کند. ورود به این جشنواره برای عموم آزاد است و تماشاگران تنها باید با خود کیک خانگی‌شان را بیاورند.

به گفته سوئینتن آن‌ها فیلم‌های حاضر در جشنواره را با خود به روستاهای اطراف برده و برای مردم عادی نشان می‌دهند. مردمی که هرگز در عمرشان و در محل زندگی‌شان سینما نداشته‌اند.

همچنین قرار است فیلم‌های «سریر خون» ساخته آکیرا کوروساوا و «کیسه برنج» ساخته محمدعلی طالبی در این جشنواره نشان داده شود.

این جشنواره از اول تا نهم ماه اوت برگزار می‌شود.

کتاب‌های چاپ شده در ایران و غرب

چگونه یک نبرد جهانی را ببریم: خدا، جهانی‌سازی و پایان جنگ علیه ترور
«چگونه یک نبرد جهانی را ببریم: خدا، جهانی‌سازی و پایان جنگ علیه ترور»، عنوان کتابی است از رضا اصلان نویسنده ایرانی‌تبار آمریکایی که به تازگی از سوی انتشارات رندوم هاوز و با قیمت ۲۶ دلار در آمریکا منتشر شده‌است.

بحث اصلی رضا اصلان در این کتاب این است که دشمنان جهادگر ملت آمریکا معتقدند که نبرد آن‌ها بُعدی «جهانی» و معنوی دارد و شکست نمی‌خورد. بنابراین ایالات متحده تنها با انکار تروریست‌ها و روایت مذهبی خیر علیه شر آن‌ها می‌تواند برنده این جنگ باشد.

رضا اصلان در این کتاب با سیاست‌های بوش در زمینه جنگ علیه ترور و نشر دمکراسی در خاورمیانه مخالفت کرده و بین گروه‌های ناسیونالیست مذهبی مثل حماس و حزب‌الله و گروه‌های جهادگر مثل القاعده تفاوت ماهوی قائل می‌شود و معتقد است که مشارکت این گروه‌ها در پیشبرد پروسه دمکراسی در خاورمیانه موثر بوده و باعث کاهش نفوذ تروریست‌های اسلامی می‌شود.

جیمز کارول نویسنده آمریکایی در باره این کتاب می‌نویسد:

«رضا اصلان صدایی ناگزیر با پیامی فوری و ضروری برای ماست. کتاب او به آن سوی شکاف جهانی، که بسیاری آن را گذرناپذیر می‌دانستند، می‌رسد.»

برنارد اویشای نویسنده کتاب«جمهوری عبری و تراژدی صهیونیسم» نیز کتاب اصلان را درس مقدماتی برای همه رهبران مصلحت‌طلب دنیا می‌داند «که شکیبایی روشن‌گرانه‌شان نوشداروی واقعی ترور است.»

رضا اصلان متولد ۱۳۵۱ تهران و مقیم آمریکا، نویسنده‌ای است که درباره مذهب و اسلام در غرب پژوهش می‌کند.

کتاب اول او با نام «هیچ خدایی غیر از خدا» تا کنون به شش زبان ترجمه شده‌است.

رضا اصلان دکترای خود را از دانشگاه کالیفرنیا در سانتا باربارا در تاریخ مذهب دریافت نمود و در حال اخذ دکترای دوم خود از همان دانشگاه در زمینه جامعه شناسی مذهب است.

اصلان در سخنرانی‌های خود نظام جمهوری اسلامی ایران را در شکل فعلی‌اش رد کرده اما در عین حال از مدافعان سرسخت اسلام در میزگردهای سیاسی و گفتگوهای ضد مذهب بوده‌است.

پشت بام‌های تهران
پشت بام‌های تهران نام نخستین رمان مهبد سراجی نویسنده جوان ایرانی است که به زبان انگلیسی در آمریکا منتشر شده‌است.

رمانی عاشقانه و تا اندازه‌ای خودزندگی‌نامه‌ای که بر بستر رویدادهای سیاسی زمان پیش از انقلاب ایران شکل گرفته‌است.

ماجرای این رمان در تابستان سال ۱۹۷۳ در تهران اتفاق می‌افتد و شخصیت اصلی آن، پاشا شاهد، پسربچه نوجوانی است که بی‌خبر از آنچه که در کشورش دارد اتفاق می‌افتد، سرگرم دختربازی و خوش‌گذرانی است.

او عاشق دختری است به نام زری که نامزد پزشک جوانی است به نام رامین که فعال سیاسی و مخالف رژیم شاه است.

پاشا از روی حسادت، رامین را به مأموران ساواک لو می‌دهد اما بعد از کشته شدن رامین به‌دست ساواکی‌ها، پاشا احساس گناه و عذاب وجدان کرده و متحول شده و به جبهه مبارزان سیاسی علیه رژیم شاه می‌پیوندد.

نثر کتاب ساده و روان است و سادگی انگلیسی آن نتیجه طبیعی کار نویسنده‌ای است که زبان انگلیسی زبان اول و مادری او نیست.

رمان پشت بام‌های تهران نوشته مهبد سراجی با قیمت ۱۵ دلار از سوی انتشارات نال ترید در آمریکا منتشر شده‌است.

هنر فیلم
«هنر فیلم: جان باکس و طراحی صحنه» نوشته ایان کریستی که اخیراً نشر وال فلاور در بریتانیا آن را منتشر کرده، به زندگی و آثار جان باکس طراح صحنه بزرگ انگلیسی اختصاص دارد.

هنرمندی که طراحی صحنه فیلم‌های مهم بسیاری از جمله لورنس عربستان، دکتر ژیواگو و رولربال را انجام داده و با کارگردان‌های برجسته‌ای چون دیوید لین، سر کارول رید، مایکل مان و نورمن جوئیسن همکاری داشته‌است.

جان باکس در طی پنج دهه، هنر طراحی صحنه در سینمای بریتانیا را به سطح بسیار بالایی ارتقاء داده که تأثیر آن تا امروز نیز باقی است.

ایان کریستی این کتاب را بر مبنای گفت‌وگویی که با جان باکس انجام داده نوشته و سعی کرده که به نقش طراح صحنه در ساختن و باورپذیر کردن دنیای یک فیلم بپردازد.

وی استاد تاریخ فیلم و رسانه در برک بک کالج لندن است و تا کنون کتاب‌های سینمایی مهمی از جمله در باره مارتین اسکورسیزی، پاول و پرسبرگر، تری گیلیام و سینمای روسیه از او منتشر شده‌است.

هنر فیلم نوشته ایان کریستی با قیمت ۱۷ پوند و ۴۹ پنس از سوی انتشارات وال فلاور در بریتانیا منتشر شده‌است.

بیابان را سراسر مه گرفته است ... شعری از"احمد شاملو" با اجرای "محسن نامجو" این ویدئو کلیپ کاری از مصطفی هروی و با همکاری رادیو زمانه ساخته شده است.
این ویدئو تقدیمی است از طرف : محسن نامجو؛ مصطفی هروی؛ کاوه مدیری؛ سینا کریم خانی؛ سهراب بیات و ابوذر امینی به تمام ایرانیانی که در اعتراضات خیابانی اخیر جانشان را از دست دادند.

این برنامه را از این‌جا دانلود کنید